| Systeemontwikkeling | mei/juni 2026 |
|---|
 |
| afb. Schilderij ‘Voor niet gemaakte reizen’, Bert Kinderdijk BK | olieverf op doek, 60×50 cm | 2026 |
| Bij het zien van de lancering van Artemis II op 2 april werd ik teruggeworpen in de tijd. Niet naar de tijd van Artemis I, maar naar Artemis, het IT-systeem van de Gouden Gids. Dat was destijds belangrijk voor de toekomst van de organisatie. Waarom? Uiteraard om nieuwe producten te ondersteunen en een grotere efficiency en kwaliteit te kunnen waarborgen, maar uiteindelijk was het gemaakt om het oude Adtec-systeem, dat een steeds groter risico vormde voor het bedrijf, te vervangen. Bij Publitec, de IT-afdeling van de Gouden Gids, werd in december 1999 in samenwerking met Oracle (nu sponsor van het Red Bull Racing Formule 1-team van Max Verstappen) flink doorgewerkt aan het grootste project van de Gouden Gids in de afgelopen tien jaar. |
| Als verkoper Nieuwe Media stapte ik op 3 augustus 1987 het spiksplinternieuwe pand van Publimedia BV in Amsterdam binnen, uitgever van onder andere de Gouden Gids. Ik had geen flauw idee wat mij te wachten stond. Het pixellogo van de videotexdienst ‘Bedrijven voor Bedrijven’ staarde mij op elke poster vibrerend aan alsof mijn hersens een verandering moesten ondergaan. Ik mocht getuige zijn van een nieuw tijdperk, de voorloper van internet en de eerste multimedia- en interactieve B2B-gids ter wereld. Op 16 november 1987 stelde de toenmalige Minister President Ruud Lubbers deze dienst in werking en knipte het ‘elektronische lint’ door. |
| Publinet, uitgever van ‘Bedrijven voor Bedrijven’ was evenals Publimedia een dochtermaatschappij van het Amerikaanse ITT World Directories. Publimedia had al vanaf 1978 ervaring met elektronische media en verstrekte informatie via Viditel, de eerste publieke onlinedienst in Nederland. Ook gaf het samen met de PTT de Viditel-gids uit. Sinds 1982 is Publimedia betrokken bij het kabelexperiment in Maastricht, Heerlen, Kerkrade, Sittard en Geleen. Ook Ditzitel, de interactieve teletekstdienst van VNU, zag in die tijd het levenslicht. Ditzitel werd aangeboden op het kabelnetwerk van Amsterdam (KTA) en het experimentele kabelnetwerk in Zuid-Limburg. Maar hoezo Zuid-Limburg? |
| Dat kwam omdat de overheid subsidie verstrekte voor een nieuw digitaal netwerk in Limburg als compensatie voor het stoppen van de mijnen. Op 23 april 1987 verscheen voor het eerst de elektronische Gouden Gids op de kabeltelevisie in Maastricht. ‘Het was de start van het Zuid-Limburgse kabelexperiment, en Heerlen werd een soort ‘hoofdstad voor informatica’. Een wereldprimeur!’, vertelde mijn Publinet-manager op 27 december 1986 aan een journalist van het Limburgs Dagblad. Ditzitel van VNU kwam nooit van de grond. VNU trok net voor de lancering van Ditzitel op 20 maart 1987 de stekker uit het project en schreef 23 miljoen gulden af. Maar daarmee was de race tussen VNU en ITT nog niet gelopen. |
| Mijn manager van het eerste uur was bij het in 1986 opgerichte Publinet verantwoordelijk voor de afdeling elektronische media waar de dienst ‘Bedrijven voor Bedrijven’ deel van uitmaakte. ‘Dat we samen geschiedenis mogen schrijven’ was zijn tekst bij de uitnodiging voor de start van ‘Bedrijven voor Bedrijven’ op 16 november 1987 in Kasteel Oud Wassenaar. De openingshandeling werd verricht door de toenmalige Ministere President Ruud Lubbers in de Opzaal van Nieuwspoort. Deze gebeurtenis was via een straalverbinding rechtstreeks in Kasteel Oud Wassenaar te zien zijn. Ik was erbij. |
| ‘Bedrijven voor Bedrijven’ bracht zaken bij elkaar, anders dan de Gouden Gids. Via de dienst (‘nooit systeem zeggen’, zei de Publinet-manager altijd) kon worden gezocht in een gids, via de telefoon en op het scherm. Het boek werkte als een soort Gouden Gids, de informatietelefoon gaf 24 uur per dag rechtstreeks toegang tot alle beschikbare informatie en via een PC die geschikt was gemaakt voor Videotex-ontvangst, een Videotex-terminal of Viditel aansluiting was de informatie rechtstreeks op het beeldscherm te zien. Met een invulformulier op het scherm was het toen al mogelijk direct nadere informatie op te vragen bij een leverancier. E-mailen heette toen flashen. |
| Eenmaal operationeel vertrokken wij met onze videotexterminals naar klanten om te demonstreren hoe Nederland er in de toekomst uit zou gaan zien. Via de telefoon en het modem werd verbinding gezocht met de server. Spijtig genoeg liet de techniek ons regelmatig in de steek maar toch lukte het ons, gepokt en gemazeld als we waren door de training, de eerste klanten te overtuigen van het nut van ’s werelds eerste systeem voor elektronische inkooporiëntatie. De ‘Bedrijven voor Bedrijven’-database, een overzicht van 150.000 bedrijven en hun producten, diensten, merken en actuele informatie, werd gehost bij Computer Management Group CMG in Amstelveen. |
| CMG, een van oorsprong Brits bedrijf, vestigde zich in 1969 in Nederland en betrok in 1974 gebouw Kronenstede op Laan van Kronenburg 14 in Amstelveen. Rond diezelfde tijd verhuisde ook Publimedia van de Wibautstraat naar Kronenstede in Amstelveen. Wist je dat dit gebouw in 1983 is gebruikt voor de opname van de film ‘De Lift’ van Dick Maas met Huub Stapel in de hoofdrol? De op 4 januari overleden Cor Stutterheim (1946-2026) trad in 1970 in dienst als eerste Nederlandse medewerker van CMG, hij klom op tot algemeen directeur en was tot 2007 het boegbeeld van CMG. Onder zijn leiding groeide het bedrijf uit tot een van de grootste automatiseerders van Nederland. |
| CMG bood in 1987 een Value Added Network (VAN)-service, een beveiligd, besloten netwerk dat als tussenpersoon fungeerde voor het elektronisch uitwisselen van bedrijfsgegevens. De adjunct-directeur van CMG, schreef in het voorwoord van de eerste uitgave van ‘Bedrijven voor Bedrijven’; ‘Met de VAN-Service van CMG wordt uw eigen informatie toegankelijk voor anderen, ongeacht de diversiteit aan computersystemen. Onze non-stop mainframes (zeer krachtige servers) vormen hierbij de altijd beschikbare schakel. Met als speciale toepassing Videotex-, Voice response, electronic mail- en telexservices. Zo wordt uw bedrijf zonder omvangrijke investeringen 24 uur per dag bereikbaar.’ |
| Technologie die maakt dat organisaties kunnen doen waar ze goed in zijn is zonder een degelijk fundament niet toekomstbestendig. Bij Publitec (de ICT-afdeling van Publinet en Publimedia) werkten in die tijd al veel internationals. Waarom wilden buitenlandse IT’ers zo graag bij de Publitec werken? Het in Amsterdam gevestigde bedrijf plaatste al vroeg vacatures in het Engels, en de zogenaamde ‘platte’ organisatie waar werknemers de ruimte kregen om eigen beslissingen te nemen vormde een hecht team. In een gestructureerde omgeving werd een enorme hoeveelheid data en software onder controle gehouden en verbeterd, en wanneer er defecten of bugs optraden werden de applicaties teruggestuurd naar de verschillende software-engineers. |
| Voor ‘Bedrijven voor Bedrijven’ bezocht ik uiteenlopende organisaties. Ondernemers waren nieuwsgierig naar de nieuwe dienst maar niet erg happig om direct al te investeren. In de rubriek *1510#, ofwel Computerservicebureaus schoten de bedrijven als paddenstoelen uit de grond. Zij leverden computers en software aan het midden- en kleinbedrijf, en als ze hun best deden kregen ze van softwareleveranciers het predicaat Gold Partner of Platinum Partner. Maar komen deze dealers de laatste tijd niet in opspraak omdat de overheid het financiële risico van datalekken bij deze tussenhandelaren wil neerleggen, terwijl die daar helemaal geen invloed op hebben? |
| De macht van Amerikaanse techbedrijven is te groot om er goed mee te kunnen onderhandelen. In 1992 constateerde de Europese Commissie al een grote afhankelijkheid van IBM. De eerste personal computers voor de massa werden geleverd door IBM. Doorverkopers concurreerden onderling, maar verkopen nu nog altijd dezelfde gelijkaardige producten. De eis van de overheid kwam erop neer dat de softwaredoorverkoper verantwoordelijk zou worden gehouden voor de omgang met persoonsgegevens als met de door hem geleverde software werd gewerkt. Datalekken bij bedrijven en overheden zijn op dit moment aan de orde van de dag en dealers zijn niet in staat hier iets aan te doen. De rechtbank gaf de doorverkopers gelijk. |
| We zijn wellicht vergeten dat er bij Cambridge Analytica, een Brits-Amerikaans databedrijf dat datamining, data-analyse en direct marketing bundelde met strategische communicatie voor verkiezingscampagnes, in 2018 een datalek was geconstateerd waarbij de persoonlijke gegevens van naar schatting 87 miljoen Facebook-gebruikers, waaronder zo’n 90.000 Nederlanders, onrechtmatig werden verkregen. Cambridge Analytica kwam van de grond na een miljoeneninjectie van een Amerikaanse hedgefonds-miljardair. Deze had er ook de hand in dat de leiding van het bedrijf in handen kwam van Donald Trumps latere campagneleider Steve Bannon. Cambridge Analytica verloor na het debacle zijn klandizie en het moederbedrijf heeft in 2018 het faillissement aangevraagd. |
| ‘Bedrijven voor Bedrijven’ werd in 1992 stopgezet en geïntegreerd in de Gouden Gids. Trekken aan een dood paard had geen zin. Ik kreeg een transfer naar de Gouden Gids en werd overgeplaatst naar het regiokantoor in Deventer, lees Ruitersport. Maar dan slaat VNU opnieuw toe. De nederlaag van 1987 zat diep en de uitgever van o.a. Libelle Margriet, Story en Nieuwe Revu werd in 1998 de nieuwe eigenaar van ITT World Directories. Met de aankoop ging de wens in vervulling om op de langere termijn een actieve speler te worden op het terrein van nieuwe, interactieve media. De financiële wereld reageerde verbijsterd op de beslissing van VNU om twaalf keer de winst te betalen voor een uitgever van adresboeken. |
| Maar VNU wist de aankoop behoorlijk te verzilveren. Twee jaar na de overname had het bedrijf de boel zo gereorganiseerd dat een kwart van de 2300 werknemers was vertrokken, de omzet een procent of vijftien was gedaald, maar de winst bijna 50% was toegenomen! En met de opkomst van de internet-economie was de Gouden Gids een bezit met een enorm potentieel. ITT World Directories gaf op dat moment in diverse Europese landen 108 Gouden Gidsen per jaar uit. Alleen in Nederland al beschikte VNU over actuele gegevens van meer dan zeshonderdduizend bedrijven. België en Nederland waren de belangrijkste markten en goed voor de helft van de totaalomzet. |
| En zo raakte ik langzaam ‘vertrouwd’ met het systeem waar de heel wereld en ook Nederland kennis mee heeft gemaakt, ofwel de methode McKinsey, genoemd naar het meest invloedrijke Amerikaanse adviesbureau McKinsey & Company. Met efficiëntieslagen en kostenbesparingen kon je bij iedere organisatiewijziging vrezen voor je baan, een demotie, een begeleidingstraject of een overplaatsing. Managementconsultants kwamen helpen bij het oplossen van problemen en het nemen van beslissingen, maar zelf namen zij nooit een beslissing. De werkgever die fors had betaald voor adviezen met soms rampzalige gevolgen verschuilde zich achter dikke rapporten. |
| McKinsey & Company werd in 1926 in Chicago opgericht door James O. McKinsey, hoogleraar accountancy aan de Universiteit van Chicago. De universiteit heeft een rol gespeeld in de vorming van ideeën over de vrije markt en is de naamgever van de Chicago School of Economics, de economische denkrichting die werd ondersteund door onder andere Milton Friedman. De keerzijde van adviesfabriek McKinsey wordt beschreven in het boek ‘When McKinsey comes to town’. Het boek schetst een onthutsend beeld van een nietsontziende adviesfabriek die louter het evangelie van inkrimping en offshoring preekt, met eigenbelang en winstbejag als enig doel. |
| Maar wij waren wel wat gewend, de Gouden Gids was een immers een dochterbedrijf van het Amerikaanse ITT en termen als attitude, mindset, KPI’s, targets, parameters, closes, deadlines en results kenden voor ons geen geheimen. The sky was the limit en voor wie een hardspot realiseerde was er de profitsharing bij voldoende ebitda (de winst vóór aftrek van rente, belastingen, afschrijvingen en schuldaflossing). Elk jaar opnieuw startte het verkoopjaar met de pre-cycle waar de CEO de kick-off gaf, gevolgd door de pre-canvass waarbij de nieuwe tools en het strategisch plan werden uitgerold. Later in het jaar volgden dan nog de vele meetings, forecasts, midpoints en benchmarks om het verloop te monitoren, lees Talenonderwijs. |
| Begin 2000, op het moment dat wij naar Antwerpen verhuisden, zette Nederland de deur open voor meer aandeelhoudersinvloed. Er werd in ons land te conservatief gefinancierd. Buitenlandse durfkapitalisten waren op zoek naar lucratieve handel, Nout Wellink destijds president van De Nederlandsche Bank, sprak lovende woorden en de politiek hield zich afzijdig. Managers werden rijk van het uitleveren van ondernemingen. Na jaren van reorganisaties met steeds maar weer naar beneden bijgestelde arbeidsvoorwaarden, foutieve commissieberekeningen toegeschreven aan een falend ICT-systeem en collega’s die bij Nova hun verhaal deden, verkocht VNU het bedrijf in 2004 aan de Britse investeringsmaatschappijen Apax en Cinven, lees Gaas. |
| Die gingen opnieuw flink tekeer binnen de organisatie. De onvoorspelbare en chaotische werkwijze raakte zowel klanten als medewerkers. Er kwam een aanpassing in de pensioenregeling en weer werd het basisinkomen bijgesteld. Ook liepen de uitbetalingen niet vlot. Door continue software updates van het commissiesysteem kon de commissie niet berekend worden. Er volgden brieven met excuses over incorrecte betalingen als gevolg van technische problemen. In ’s-Hertogenbosch, lees Villa’s en huizen, waar ik op dat moment kantoor hield, was de maat vol en in oktober 2006 legden wij het werk neer. De onduidelijke beloningsstructuur en de diverse tegenstrijdige beloften maakten dat de eens zo betrouwbare werkgever nu onderwerp van gesprek was tijdens onderhandelingen met de ondernemingsraad en de vakbond. |
| Inmiddels is dit systeem tot in de haarvaten van onze economie doorgedrongen en kunnen we er elke dag van genieten. De Gouden Gids werd meerdere keren verkocht, en bij iedere gelegenheid gereorganiseerd. Er werd niet of nauwelijks geïnvesteerd, en veel werknemers raakten uitgeput, ziek en vielen tussen wal en schip. Na het opkopen van bedrijven hebben investeerders hun hongerige ogen nu laten vallen op de zorg. Zorgverleners staan onder druk van systemen waarin efficiency en meetbaarheid leidend zijn. Bewegen zij zich niet vaak als een marionet in een poppenspel waar protocollen aan de touwtjes trekken? Lees Thuiszorg. Ook dierenartsen en dierenklinieken worden na overname in rap tempo efficiënt gemaakt, met zeer nadelige gevolgen voor de dierenartsen, de dieren en hun baasjes. Tarieven worden geleidelijk aan verhoogd en het aantal behandelingen, vaak onnodig opgevoerd. |
| Wanneer de ondernemingsraad een adviesaanvraag ontvangt met betrekking tot herstructurering van Gouden Gids BV, volgt in 2006 de vreemde naamswijziging; Gouden Gids BV wordt Truvo Nederland BV. Het bedrijf komt in de loop van 2007 met alweer een nieuw commissiesysteem. Op 4 december 2007 krijg ik een brief van de Managing Director met de mededeling dat Truvo is benaderd door European Directories, eigenaar van De Telefoongids, om te komen tot een nieuwe gecombineerde organisatie voor de Nederlandse markt. Het wachten is op de goedkeuring van de NMA, want de onlinevariant zou weleens een te sterke positie op de advertentiemarkt kunnen krijgen. HoeGooglezo. |
| In 2007 kochten wij het boek ‘Als de Dollar valt’ geschreven door Willem Middelkoop, en ik las het in één keer uit. Zo helder had ik het nog nooit voorgeschoteld gekregen! Moesten wij onze conclusies trekken? Toeval of niet, ons Antwerps herenhuis ging in de verkoop, lees Hypotheken. Het was maart 2008 en wij gingen definitief terug naar Nederland. Op 1 september werd de naam Truvo Nederland BV teruggedraaid naar Gouden Gids BV, en op 15 september 2008 viel in Amerika de systeembank Lehman Brothers, en sleepte de rest van de wereld mee in zijn val. In de herfst van dat jaar ging De Telefoongids samen met de Gouden Gids en werd de eerste reorganisatie aangekondigd, waarna er nog vele volgden. Lees bij Dierenartsen en dierenklinieken hoe dit fenomeen heeft kunnen ontstaan. |
| Vanaf 1 januari 2009 gingen De Telefoongids BV en Gouden Gids BV samen verder als één bedrijf onder de naam De Telefoongids | Gouden Gids. Het samengaan was welhaast een militaire operatie die niet kon slagen zonder de samenwerking van de ICT-afdelingen van beide bedrijven. Er is hard gewerkt aan de integratie van de twee websites detelefoongids.nl en goudengids.nl op een gezamenlijk platform. Door ICT en BI (Business Improvement) zijn rond de 17032 uren aan dit fundament besteed. De enorme klus is uitgevoerd samen met Sogeti, een zusterbedrijf van Capgemini. Sales kon vanaf dat moment vanuit elke locatie zijn werk doen. Er was een helpdesk opgericht die antwoord gaf op vragen en om eventuele gaten in de ICT-architectuur te identificeren. |
| Zonder een goed werkende database en zonder de juiste gegevens was het niet te doen. Tijdens het migratieproces ging de verkoop gewoon door en werd het bestand continue verrijkt met gegevens van klanten die nog niet bekend waren. Alle grafische activiteiten die over verschillende afdelingen verspreid zaten werden gecentraliseerd evenals de pre- en aftersales werkzaamheden. Het was een technisch hoogstandje en het leverde veel ongemakken op tijdens het werk. Bedrijven die nu onderzoeken hoe afhankelijkheid van big tech doorbroken kan worden door over te stappen op open source- of andere software, staat nog een hoop gedoe te wachten. Niemand zal zeggen dat het gemakkelijk is als je jaren met hetzelfde systeem hebt gewerkt. |
| Nederland was al vroeg betrokken bij de ontwikkeling van internet. Het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) in Amsterdam was een cruciaal knooppunt en kreeg in 1988 als eerste in Europa een directe lijn met het Amerikaanse computernetwerk dat aan de basis stond van het moderne commerciële internet. Wist je dat Nederland het eerste land buiten de VS was met een eigen landencode op internet? Het door het CWI aangevraagde .nl-topleveldomein, zoals het deel achter de punt heet, werd in de Verenigde Staten op 25 april 1986 goedgekeurd. |
| Maar na veertig jaar loopt het aantal NL-domeinregistraties aanzienlijk terug. Onder jongeren daalt de intentie om een NL-domeinnaam te registreren sterk. BK (beeldend kunstenaar en echtgenoot Bert kinderdijk) registreerde zijn kunstcop.nl-domein en ook zijn kunstcop.com-domein in 1995. In 1999 kwamen daar de domeinen autovandeeew.nl, cochedelsiglo.com, autodesjahrhunderts.de, carofthecentury.com en nog andere bij. Waarom? Hij maakte een prachtig bronzen beeldje van de door Ferdinand Porsche in 1937 ontworpen brilkever, de oudste Volkswagen Kever ooit gebouwd (zie onderaan dit verhaal). Dit beeldje kon door liefhebbers worden besteld. |
| BK bedacht het plan naar aanleiding van de in 1999 opgezette verkiezing ‘auto van de eeuw’. Een jury van 135 autojournalisten uit 32 landen koos in 1997 uit een selectie van 200 verkiesbare auto’s honderd kandidaten. Uit deze 100 werden er 26 genomineerd, waarvan er uiteindelijk maar één op 4 december 1999 in Las Vegas het eeuwpredikaat Car of the Century zou krijgen. De Ford T, de Citroen DS, de Mini en de Volkswagen Kever behoorden tot de kanshebbers. De Ford T (1908-1927) kwam als winnaar uit de bus. Met de komst van de lopende band zijn er meer dan 15 miljoen exemplaren geproduceerd, en dat maakte automobiliteit voor de massa mogelijk. |
| De lopende band en internet zijn vergelijkbare mijlpalen in de technologische vooruitgang, lees ook bij Koffie en thee. Inmiddels speelt Microsoft een fundamentele rol in onze verknoopte wereld. Het bedrijf heeft sinds 1987 een kantoor in ons land, en in januari 2026 startte op de Valreep, het meest begeerde stukje datacentergrond van Amsterdam, de bouw van drie 85 meter hoge torens die als extreem grote datacenters worden verhuurd aan Microsoft. Het bedrijf beheert bijna alle data van burgers en de overheid, en hoe het uit de hand kan lopen zagen we in 2024 toen een softwarefout het halve land platlegde. |
| In 2009 gingen De Telefoongids BV en Gouden Gids BV samen als één bedrijf en op 16 januari 2009 stonden 1200 medewerkers op het niet-te-missen-feest in DeFabrique, een voormalige mengvoederfabriek van de familie Van Eck in Maarssen. Wist je dat BK rond 2013 ontwerptekeningen heeft gemaakt voor de door Jan van Eck aangekochte enorme Hangar 11 op de voormalige luchtmachtbasis Vliegveld Twenthe? De hangar waar in het verleden F-16’s werden onderhouden kreeg een functie als evenementenlocatie voor bedrijfspresentaties, beurzen en feesten. Inmiddels is er ook een hangar ingericht die wordt gebruikt om kinderen en senioren te trainen hoe om te gaan met calamiteiten waaronder het uitvallen van internet. Een situatie naspelen maakt immers bewuster. |
| In 2010 verloor ik mijn baan bij de Gouden Gids, lees Begraafplaatsen. Private equity en de crisis van 2008 waren er de oorzaak van, en met opkomst van technologie in de vorm van Google Adwords ging het bedrijf bijna kopje onder. Ik ben direct gestart met de cursussen zoekmachinemarketing, Word specialist, coderen in HTML CSS en JavaScript en fotobewerking in Coral PaintShop Pro. Later kwam daar nog WordPress bij. Zo leerde ik in eigen beheer websites maken, websites opschalen voor tablet en mobiel en websites optimaliseren, ofwel content Google-vriendelijk maken. Met de hulp van het opleidingscentrum waar ik met al mijn vragen terecht kon, is dit aardig gelukt. |
| De flexibele arbeidsmarkt gunde mij nog twee keer een kort contract. Van 2011 tot 2013 werkte ik als adviseur bij een Scholingsmakelaar die ook ondersteuning bood bij het aanvragen van Europese subsidies. Maar wanneer er een extern organisatiebedrijf werd ingehuurd om een cultuuromslag te begeleiden verschool de directie zich wederom achter dikke rapporten en zwaaide mij uit. Dat gebeurde ook bij het kunstvervoerbedrijf waar ik van 2014 tot 2016 werkte als marketingspecialist. Het was mijn taak om het bedrijf met al zijn facetten op de digitale kaart te zetten, lees Richting onbekend. In mei 2016 hield ik het voor gezien, en startte ik mijn eigen tentoonstellingswebsite puttertjes.nl, lees hier. |
| Veertig jaar geleden stond ik aan het begin van het internettijdperk met een baan waar nog niemand in Nederland van had gehoord. Inmiddels verzamelt een handjevol Amerikaanse bedrijven onze gegevens. Naast winst sturen zij, met een web waar eindeloos data mee kan worden gevangen, op afhankelijkheid. Kunnen Amerikaanse techbedrijven landen op zwart te zetten? Hoe dat ongeveer voelt demonstreerde een collega mij bij het inleveren van mijn laptop na ontslag. Met één druk op de knop werd ik weggevaagd uit het Gouden Gidssysteem. Vanaf dat moment ontdekte ik dat afscheid nemen verhelderend werkt. Het lucht op om uit gebaande structuren te stappen, en ik veerde langzaam weer terug in mijn oorspronkelijke plooi. |
| Nooit meer trad ik in de valkuil van overmatig verantwoordelijkheidsgevoel en onduidelijke verwachtingen. Ik wilde schrijven en verder helemaal niets. Als je schrijven kunt ben je rijk, en wat ooit verlamde inspireert nu. Als kind produceerde ik mijn eigen verhaaltjes met bijbehorende tekeningen. Uitgevers moedigden mij aan met aardige brieven, cadeaubonnen en een uitnodiging voor een bezoekje aan de uitgeverij. Het advies veel oefenen, veel schrijven en veel lezen heb ik ter harte genomen en zo heb ik mijzelf bij elkaar gesprokkeld. Dat BK en de Gouden Gids mijn grootste inspiratiebronnen zijn is niet verwonderlijk, ze zijn veelzijdig én interessant. Mijn verhalen staan online, en het onderzoek dat ik hiervoor doe ervaar ik als alternatief voor niet gemaakte reizen. Maar weten we eigenlijk wel hoe onze data over de wereld reist? En in welk land onze websites worden gehost? Wie beheren voornamelijk het grote internettelefoonboek met IP-adressen? |
| Als je vanaf 1987 betrokken bent bij onlineactiviteiten, dan weet je hoe kwetsbaar een virtueel bestaan kan zijn. Een of andere onverlaat heeft jaren geleden al een facebookpagina aangemaakt op mijn naam. Zelf heb ik niet veel met Sociale Media. Buiten WhatsApp om (anders ben je voor niemand meer bereikbaar) maak ik er geen gebruik van. Via mijn tentoonstellingswebsite puttertjes.nl (online van 2016 tot 2021) kwam ik erachter hoe vaak buitenlandse bots de website probeerden te ondermijnen. Puttertjes.nl was zonder in te loggen te gebruiken via desktop, laptop en mobiel. Er was geen betaalmuur, er waren geen automatisch gegenereerde advertenties en er konden geen reviews worden achtergelaten. Het was een site voor iedereen die geïnteresseerd is in kunst en tentoonstellingen en er konden dus eigenlijk geen privacygevoelige gegevens worden gehackt. Maar het voelde niet veilig en tijdens corona ben ik met de website gestopt, lees Tentoonstellingsmarketing. |
| En nu sta ik voor een nieuwe uitdaging. De verhuizing naar ons huis Aan de Berg in Limburg eind 2023 was een belangrijke stap in de bewustwording naar de gedachte dat een online bestaan eindig kan zijn. Na het schrijven en publiceren van zo’n honderd persoonlijke verhalen en columns over verkopen en kunst, en het ordenen en opruimen van veel spullen, restanten die zijn overgebleven uit het 500m2-grote atelier Beverweerd waar BK van 2006 tot 2015 heeft gewerkt en waar allerhande materiaal was verzameld, verdiep ik mij in het maken van ons verhaal in gedrukte vorm. Tijdens een gesprekje met een medewerker van een drukkerij in Roermond kreeg ik inzicht in de aanleverspecificaties. Thuis pakte ik Word Specialist erbij. Hoe zat het ook alweer met de opmaak, de inhoudsopgave, voet- en eindnoten, bronvermelding, bijschriften, marges, kleurvlakken snijranden en fotoresolutie. |
| Mijn eerste reflex was om de opleiders van destijds te bellen en te vragen of zij mij konden helpen bij het maken van de juiste drukklare PDF. Maar inmiddels is AI mijn eerste hulp bij vastlopen. Cursusboeken doorploegen en platforms bezoeken helpen bij het invoeren van de juiste prompts. De chatbot of AI-Agent lost het op of stelt een alternatief voor. De materie is mij bekend en de aha-momenten talrijk. En natuurlijk is het goed opletten want chatbots zijn pleasers en willen altijd antwoord geven. Het zijn spiegels die kunnen vervormen. Nadenken, selecteren samenvatten, verbanden leggen en leugens bedenken doe ik liever zelf. Het is eigenlijk net als met de komst van de navigatie. Nog altijd check ik de route vooraf en vind ik het prettig geheugensteuntjes te gebruiken bij het rijden van de route. Maar met de navigatie binnen handbereik voel ik mij toch zekerder. |
| AI legt inmiddels enorm veel beslag op onze vitale infrastructuur. Het trainen van modellen en het draaiend houden van datacenters vereist gigantische hoeveelheden stroom en water en de bouw van grootschalige datacenters legt een zware druk op de fysieke ruimte. In 2022 werd het landelijke verbod op nieuwe grote datacenters ingesteld. Het kabinet besliste toen dat alleen in de Eemshaven en in de Wieringermeerpolder nog plek was voor dit soort enorme gebouwen. En nu worden er op de Valreep, een locatie in het Westelijk Havengebied in Amsterdam, drie 85 meter hoge datacenters gebouwd waarvan Microsoft de enige huurder wordt. Hoe kan dat? |
| Om deze vergund te krijgen is een en ander handig omzeild. Er komt er niet één grote serverruimte, maar drie aparte torens. De grip van Microsoft wordt steeds groter. Alle ruimte gaat naar de Amerikanen en er is nauwelijks plek of stroom voor lokale datacenters, terwijl die juist belangrijk zijn voor Nederlandse bedrijven en overheden. Ondermijnen de Verenigde Staten hiermee de Europese Unie? Is onze digitale afhankelijkheid van de VS en ook van die van China een vorm van inkapselen zonder fysiek geweld te gebruiken? En probeert Rusland niet met nepnieuws verdeeldheid tussen EU-landen te zaaien met sociale-media-accounts vermomd als bots? |
| De drie torens noem ik Europa, Amerika en Rusland, naar de mogendheden die elk hun eigen waarheid verkondigen. De competitie van narratieven is een treffend beeld van de huidige geopolitieke situatie. Lees bij Apparaten hoe nationale regeringen worden verzwakt door multinationale ondernemingen, en wat de rol van ITT was in aanloop naar de militaire staatsgreep in Chili op 9/11 1973. De inspanningen van ITT om President Allende ervan te weerhouden zijn ambt te aanvaarden, en de daaropvolgende pogingen zijn regering te destabiliseren zijn representatief voor een directe confrontatie tussen grote mondiale organisaties en regeringen. Bedrijven als ITT ondermijnden het politieke wereldsysteem. Maar hoe deden ze dat dan? |
| Het was de tijd van de Koude Oorlog en de VS duldden, na Cuba, geen tweede bemoeizuchtig communistisch land in de kapitalistische regio. De regering-Allende (1970-1973) had een rechtvaardige maatschappij voor alle Chilenen voor ogen. Chili was een potentieel rijk land maar leefde in armoede. Allende vatte het plan op om banken en kopermijnen, die voornamelijk in handen waren van Amerikaanse bedrijven, te nationaliseren. Het koper bevond zich in Chili, maar de winsten werden in New York gemaakt. Ook de Chileense telefoonmaatschappij, waarvan ITT voor zeventig procent eigenaar was, stond vanwege het politieke belang op de lijst voor nationalisatie. |
| Maar ITT had veel te verliezen. De multinational controleerde het telecomnetwerk van Chili. ITT zou na Allende’s overwinning in 1970 met enkele Chileense militairen hebben samengespannen om Allende’s ambtsaanvaarding te voorkomen. Het 18-puntenplan dat ITT in 1971 presenteerde aan de Amerikaanse regering bevatte informatie over hoe het Chili’s economie kon ontwrichten en sociale chaos kon veroorzaken, zodat wanneer de regering de controle zou verliezen, de strijdkrachten de kans hadden het democratische regime uit te schakelen en een dictatuur op te leggen. Maar het plan werd gelekt, en kwam in handen van de regering-Allende. |
| Allende beschuldigde ITT ervan het land te ontwrichten en een burgeroorlog uit te lokken. De VS financierde via de CIA terroristische acties, stuurde wapens en steunde de media om propagandacampagnes te voeden. Waarom? Omdat de VS Chili hun economische orde wilde opleggen. Allende sprak in zijn VN-toespraak in 1972 in New York over imperialistische interventie, het ingrijpen door grootmachten in soevereine staten om geopolitieke invloed, grondstoffen en markten veilig te stellen. Allende pleitte voor het recht op nationale hulpbronnen en solidariteit. Hij verdedigde de nationalisatie van koper, een cruciale stap voor Chili’s onafhankelijkheid. Allende behield tot op het laatste moment de waardigheid van zijn ambt. Hij overleed door zichzelf van het leven te beroven tijdens het binnenvallen van het leger in zijn paleis op 11 september 1973. |
| In de documentaire La Cordillera de los Sueños (De bergketen van dromen) laat de naar Frankrijk gevluchte Chileense regisseur Patricio Guzmán zien wat de impact was van de staatsgreep van 1973. Mensen voelden diepe angst en waren verbijsterd over het extreme geweld. Ze waren getuige van nachtelijk politie-invallen, wrede handelingen, van militairen die huizen doorzochten op wapens en van gruwelijke razzia’s. Het oorverdovende lawaai van vliegtuigen die laag overvlogen was angstaanjagend. Niemand durfde de straat nog op. Dankzij de beelden van onder andere Pablo Salas die tijdens het Pinochet-regime (1973-1990) de volksopstanden is blijven filmen kunnen de verloren jaren van Chili worden gereconstrueerd. |
| De dictatuur verbood politieke partijen en vakbonden. Tienduizenden tegenstanders werden gevangengezet, gemarteld, vermoord, verbannen en geïntimideerd. De wereld keek de andere kant op met uitzondering van onder andere de op 6 mei 2026 overleden mensenrechtenjurist Theo van Boven (1934-2016) directeur van de afdeling mensenrechten van de Verenigde Naties in Genève van 1977 tot 1982. In deze functie zette hij zich sterk in voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen. Maar toen Pinochet werd opgepakt en er nieuwe regeringen werden geïnstalleerd, bleven die misbruik maken van het neoliberale systeem dat onder Pinochet was ingevoerd vanuit Chicago. De ‘Chicago Boys’, een groep Chileense economen die in de jaren ’70 zijn opgeleid aan de Universiteit van Chicago onder Milton Friedman voerden een ingrijpend economisch model door om het land te hervormen, de zogenaamde schokeconomie. |
| Terwijl de bevolking probeerde te overleven zoals bij natuurrampen of een oorlog, werden publieke voorzieningen snel geprivatiseerd. De ‘schok’ ging gepaard met een diepe recessie, stijgende werkloosheid en een sterke toename van de inkomensongelijkheid. De hervormingen konden alleen worden doorgevoerd onder het gewelddadige dictatoriale regime van Pinochet, dat elke oppositie tegen het economische beleid onderdrukte. Het ging ten koste van mensen die het financieel minder breed hadden. De ingreep in Chili wordt vaak gezien als een van de eerste en meest radicale experimenten met neoliberaal beleid. Andere regeringsleiders waaronder Ronald Reagan, Margaret Thatcher en Ruud Lubbers namen delen van dit systeem over. |
| Het tijdsgewricht bepaalt de dominante ideeën. De trein dendert door en inmiddels zorgt het AI-model Mythos van softwareontwikkelaar Anthropic (ontwikkelaar van Claude, concurrent van ChatGPT) voor grote onrust. Er wordt gezegd dat Mythos bijzonder goed zou zijn in het herkennen van beveiligingslekken in software. Alleen een select groepje Amerikaanse bedrijven heeft nu toegang gekregen tot deze software zodat zij kunnen onderzoeken welke kwetsbaarheden er in hun systemen zitten. Volgens The Wall Street Journal heeft het Amerikaanse leger Claude ingezet tijdens de inval in Venezuela in 2026 om president Nicolás Maduro gevangen te nemen. De nieuwe tijd… |
| In April 2025 presenteerde de Europese Commissie een actieplan om van Europa een ‘wereldleider’ op het gebied van AI te maken. In mei 2026 kwamen vertegenwoordigers van de Commissie bijeen op het Schumanplein in Brussel voor de hoorzitting met Anthropic over hun nieuwe AI-model ‘Mythos’. Grote afwezige was Anthropic zelf. ‘Mythos opent de deur naar grootschalige cyberaanvallen. Denk aan gehackte banken, ontregelde transportsystemen en ziekenhuizen zonder stroom. Mythos is slechts het eerste model. En met een Amerikaanse overheid die niet gelooft in het reguleren van AI, zijn we overgeleverd aan de welwillendheid van techbedrijven’. |
| Gaat we naar de maan en is de situatie onherstelbaar beschadigd en uitzichtloos? Op de maan geldt nog altijd: wie het eerst komt, het eerst maalt. Het Artemis-programma is een ruimtewedloop, primair tussen de Verenigde Staten en China, met Rusland als een strategische partner van China. In april 2026 vloog Artemis II rond de maan met als doel de systemen aan boord te testen. Met Artemis IV gaan er weer mensen op de maan landen. Astronauten hebben het na hun ruimtereis bijna altijd over het unieke perspectief dat zij vanuit de ruimte op de aarde hebben gehad. Het doet ze beseffen dat er maar één planeet is en dat we daar maar beter heel zuinig mee om kunnen gaan. |
| Via kunst kijk je anders naar de wereld. Dat ontdekte ik onlangs weer. Ons huis Aan de Berg herbergt meerdere globes. Enkele daarvan heeft BK afgebeeld in zijn werk. Toen BK het schilderij ‘Bij nadere beschouwing’ maakte, deed hij iets bijzonders. Hij schilderde een wereldbol die van achter een kastdeurtje naar buiten kijkt. Is de bol van binnenuit verlicht? Het lijkt erop, maar het licht is geschilderd. Het is onze Orbit en het schilderij wordt in september 2026 geëxposeerd op een tentoonstelling in galerie Lieve Hemel in Amsterdam evenals de schilderijen ‘Lotgevallen van Moeder Aarde’, ‘Op de Valreep’ en zijn nieuwste werk ‘Voor niet gemaakte reizen‘. |
| Europa speelt een cruciale rol in de wereldwijde ruimtevaart via de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA, een samenwerking van 23 lidstaten gericht op wetenschap, satellietnavigatie en aardobservatie. De kern van Artemis II was het Orion-ruimtevaartuig. De Orion-capsule zelf is gebouwd door NASA, maar de cruciale European Service Module (ESM), die de bemanning voorzag van levensondersteuning, energie en voortstuwing, is een volledig Europees product. Bekijk de VRT-documentaire Artemis: to the moon and back, zie onderaan bij tips. Maar staat de NASA-ESA-samenwerking inmiddels niet onder druk door veranderende prioriteiten aan beide kanten van de oceaan? Voor het eerst sinds de oprichting in 1975 heeft ESA groen licht gekregen om aan defensietoepassingen te werken. Een netwerk van communicatiesatellieten moet Europa minder afhankelijk maken van Starlink, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Lees ook Bij nadere beschouwing. |
| Op 9 mei viert de Europese Unie de jaarlijkse Dag van Europa. Het evenement benadrukt vrede en eenheid op het continent. Ook wordt op die dag de historische Schumanverklaring van 9 mei 1950 herdacht, waarin de basis werd gelegd voor de voor de huidige EU. Het is de ‘verjaardag’ van de Europese integratie, die sinds 1985 officieel wordt gevierd als Europadag. Jean Monnet en Robert Schuman zijn de oprichters van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de EGKS, en de grondleggers van de Europese Unie. Deze doorgewinterde politici werkten aan een visie voor een verenigd Europa om toekomstige oorlogen te voorkomen. Maar is 9 mei ook niet de ‘Dag van de Overwinning’ op nazi-Duitsland in Rusland? |
| Europadag is nauwelijks bekend, en er zijn grote verschillen in de beleving van de dag door de verschillende de lidstaten van de EU. In 2025 vierde Nederland voor de eerste keer Europadag in Hilversum. Op 9 mei 2026 is de Universiteit Utrecht (UU) actief betrokken bij de viering van Europadag. Op en rond deze dag wordt in Utrecht en Amersfoort het evenement ‘Ontdek Europa’ georganiseerd, waarbij de universiteit en andere partners de deuren openen voor het publiek om de verbondenheid van Europa te vieren. Maar de deuren van Universiteit Utrecht zaten vanaf vrijdag 8 mei potdicht. Hoezo? Een brand in een datacentrum in Almere legde de systemen van de Universiteit plat. Maar waarom was er eigenlijk geen uitwijk geregeld? |
| Mijn gedachten gingen direct uit naar het Computer Uitwijk Centrum in Lelystad. Het werd in 1982 gebouwd als back-uplocatie voor grote dataverwerkende bedrijven, zoals banken, verzekeraars, luchtvaartmaatschappijen en het Rijkscomputercentrum. Het markante gebouw naast station Lelystad bestond uit twee kantoortorens met daaronder ruimte voor computerapparatuur. Het was omgeven door een ‘slotgracht’ die moest verhinderen dat vrachtwagens met explosieven tegen de muren zouden rijden. Het door prins Bernhard geopende gebouw was ooit de digitale reddingsboei van het Nederlandse bedrijfsleven. Bij calamiteiten konden werknemers van bedrijven daar probleemloos verder werken. Tijdens mijn werkzaamheden voor ‘Bedrijven voor Bedrijven’ probeerde ik meerdere keren het ‘fort’ te betreden, maar ik werd vakkundig buiten de deur gehouden. |
| En nu staat Europa voor een nieuwe taak; digitale ongebondenheid en veiligheid. Waar in het verleden binnen het Europees Parlement weinig interesse voor was krijgt het onderwerp nu alle aandacht. Hebben we de urgentie van klimaat ingeruild voor de urgentie van veiligheid? Vanwege economisch belang? Onze gevoelige infrastructuur als energie, havens, ziekenhuizen, defensie en ook de instellingen van het democratisch bestuur worden op gezette tijden aangevallen. Nu doemscenario’s over AI overheersen, vreest het Europees Parlement voor een ‘cyber-bloedbad’, kopte NRC op 6 mei, een dag na bevrijdingsdag. Europa zoekt naar manieren om bewustwording te creëren onder Europeanen over de dreiging van cyberaanvallen en desinformatie. Hoe dan? Het paard van Troje is toch al lang binnen? Lees Oorlogskreet. Moet een Europadag ons redden? |
| Europadag is sinds 2019 een publieke feestdag in Luxemburg. Andere lidstaten overwegen te volgen. Luxemburg staat bekend als een zeer sterke voorstander van de Europese Unie. Het land is met Nederland en België een van de oprichters van de EU en speelt een actieve rol in Europese samenwerking. Wist je dat BK in 2016 een groepstentoonstelling had in de residentie van de Nederlandse ambassade in Luxemburg, het voormalige woonhuis van Jean Monnet? Lees ook Reisbureaus. De schilderijen ‘Appeltjes van Oranje’, ‘Op gespannen voet’, ‘De herinnering’, ‘De afspraak I’, ‘Het schermmasker’, ‘De aflossing’, ‘Vals licht’ en ‘De versiering’ en nog anderen zijn daar geëxposeerd. Veel van mijn verhalen zijn geïnspireerd op schilderijen van BK en zijn verbonden met de tijd waarin de Europese Unie zich ontwikkelde. |
| In het bovenaan afgebeelde schilderij ‘Voor niet gemaakte reizen’ uit 2026 plaatste BK een etiket van Hotel Metropol Budapest. Op 5 december 1994 tekende Oekraïne het ‘Boedapest Memorandum’, en ontdeed zich daarmee van de kernwapens die het land als erfstuk van de Sovjet-Unie had ontvangen. Hiermee dacht Oekraïne verzekerd te zijn van bescherming door grootmachten als Rusland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Mocht Oekraïne worden bedreigd, dan beloofden de grote drie via de VN-Veiligheidsraad te hulp te schieten. Toen Oekraïne in 2014 werd geconfronteerd met de annexatie van de Krim en Russische militairen in de Donbas, liet de Veiligheidsraad het afweten. Misbruikte Rusland zijn vetorecht om internationale veroordelingen en maatregelen tegen de eigen invasie tegen te houden ? Lees ook Ons belang. |
| Op een plek in een park in de stad Pokrovsk in Oekraïne waar ooit een Sovjet-vliegtuig stond dat ook nucleaire bommen kon afwerpen, creëerde kunstenares Zhanna Kadyrova samen met haar collega Denys Ruban in 2019 een betonkunstwerk in de vorm van een papieren origamihert. Oorlogsdreiging maakte in 2024 een einde aan die standplaats en nu reist het hert door Europa. Op 9 mei 2026, de openingsdag van de Biënnale van Venetië staat het beeld op een aanhanger, vastgebonden met oranje spanbanden, bij de ingang van het Giardini, een terrein dat met zijn landenpaviljoens tot een soort ambassadeterrein is gebombardeerd. Het origamihert symboliseert ‘miljoenen Oekraïners die hun huis zijn kwijtgeraakt’ en naar het buitenland zijn geëmigreerd. Het stal direct mijn hart. Hoezo? Het hert staat voor innerlijke vrede, intuïtie, zachtheid, en gratie. Aan de gevel van ons huis Aan de Berg hangt een hert van metaaldraad dat evenzo optimistisch oogt als het in beton gegoten origamihert. |
| De Biënnale van Venetië bestaat sinds 1895 en wordt gezien als de invloedrijkste internationale kunsttentoonstelling ter wereld. Iedere twee jaar presenteren landen in hun paviljoens in Venetië nieuwe kunst uit hun land, en de 61e editie is te zien van 9 mei t/m 22 november 2026. Het Nederlandse Rietveldpaviljoen opende daar in 1954, in de optimistische jaren van de Wederopbouw. Het is een prachtig, zonovergoten gebouw. Wist je dat er nog een Rietveldpaviljoen bestaat? Vaak worden ze in één adem genoemd vanwege hun architectonische relatie. Het tweede door Rietveld rond 1958 ontworpen paviljoen bevindt zich aan de Zonnehof 8 in mijn geboorteplaats Amersfoort, lees Duimpje omhoog voor Rietveld. |
| BK exposeerde er zijn werk in 1985 op een groepstentoonstelling in het kader van de nieuwste BKR-aankopen, de Beeldende Kunstenaars Regeling in de regio Utrecht. Het vierkante gebouw met een vide, transparante glaspuien, en prachtig licht is een weldadige ruimte om kunst te bekijken. Dit in tegenstelling tot het Venetiaanse Rietveldpaviljoen tijdens de 61e Biënnale. Dat is door kunstenaar Dries Verhoeven en curator Rieke Vos ingericht als een donker fort met steunberen aan de buitenkant, alsof het gebouw elk moment kan instorten. Het paviljoen wordt op gezette tijden met rolluiken gesloten. Het publiek kan dan binnen ervaren hoe het is als het licht langzaam dooft. De kunstenaar ziet ‘The Fortress’ zoals het kunstwerk heet, als een werk over zelfbescherming en behoudzucht in het licht van grote geopolitieke onzekerheid. |
| Daar kan ik inkomen. Ons huis Aan de Berg oogt een beetje als een Rietveldpaviljoen waar de zon aan alle kanten naar binnen schijnt, en waar de muren behangen zijn met schilderijen. Maar het is ook een huis waar verhalen worden gemaakt en waar de rolluiken op gezette tijden naar beneden gaan. De vraag of Europa een eigen koers kan varen in een wereld die gedomineerd wordt door de VS, Rusland en China, houdt mij bezig. Een sterker Europa vereist meer gezamenlijk optrekken, en dat is niet de wereld waar wij de afgelopen decennia in hebben verkeerd. Hoe te handelen, en in welke vorm. Gaat een nieuw interactief EU-informatiecentrum ons hierbij helpen? Het in mei 2026 in Den Haag geopende Europa Experience moet het Europabewustzijn verder aanwakkeren. |
| Cyprus is op dit moment voorzitter van de Europese Unie, samen met Denemarken en Polen. Ter gelegenheid van het van het nog tot juli 2026 Cypriotische voorzitterschap organiseert het Europees Parlement in Straatsburg de tentoonstelling ‘Mythen van Cyprus’. Want Mythen zijn niet zomaar verhalen. Ze bevatten structuren die ons helpen de wereld te begrijpen. Ze vormen de basis van onze cultuur. Artemis is in de Griekse mythologie de godin van de jacht, de maan, de wildernis en de geboorte. Zijn het elementen die medebepalend zijn geweest voor wereld waar we vandaag de dag in terechtgekomen zijn? Lees ook Bij nadere beschouwing. Maantechnologie staat immers aan de basis van de ontwikkeling van onze huidige systemen. |
| Maak een reis en bezoek de tentoonstelling Artemis II: terug naar de maan in Space Expo Noordwijk. Bekijk de VRT-documentaire Artemis: to the moon and back. Ontdek waarom maanreizen belangrijk zijn en waartoe ze leiden in ‘Back to the Moon’ in het Euro Space Center in Transinne, Wallonië. De expositie blikt terug op het begin van de maanverkenning via de eerste iconische missies, én op de toekomst, waarin de ambities van de volgende bemande missies centraal staan. Ga naar het Houweling Telecommuseum in Rotterdam en laat je informeren over de ontwikkelingen van telefonie en internet. Vier Maan-dagen en de internationale dag van de maan op 20 juli in Technopolis Mechelen. Wil je weten hoe je van de maan naar Mars reist bezoek dan Cozmix in Brugge, het bezoekerscentrum van Volkssterrenwacht Beisbroek vzw. |
| Wist je dat Heerlen vanaf 2026 dé AI- en tech-hoofdstad van Nederland wil worden? Bezoek het ‘Silicon Valley’ van de mijnstreek en het Mijnmuseum in Heerlen, evenals C-mine net over de grens in Genk, een creatieve hotspot voor artistiek talent, geclusterd op een unieke industriële mijnerfgoedsite. In het HomeComputerMuseum in Helmond kun je aan de knoppen zitten en ervaar je de geschiedenis van de computer vanaf het begin. Het Next Nature Museum in het Evoluon in Eindhoven laat de verbinding zien tussen mens en technologie. Leer meer over de economie in het geldmuseum van De Nederlandse Bank in Amsterdam. Lees de boeken De macht van McKinsey over de verborgen invloed van het belangrijkste adviesbureau ter wereld, en de De shockdoctrine, de opkomst van rampenkapitalisme. Bekijk de documentaire La Cordillera de los Sueños en ontdek wat de impact was van de staatsgreep van 1973. |
| Het Huis van de Europese geschiedenis in Brussel neemt je mee op een reis door de tijd, van mythen en ontdekkingen naar de chaos en het samenhorigheidsgevoel van de twintigste eeuw. Wil je meer te weten komen over hoe de Europese Unie is ontstaan en hoe het werkt, bezoek dan het Huis van Europa aan de Korte Vijverberg in Den Haag, en het zojuist geopende Europa Experience aan de Grote Marktstraat in de Hofstad. Reis naar Straatsburg, naar het democratisch centrum van de EU waar de Raad van Europa en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gevestigd zijn. Bekijk de tentoonstelling ‘Mythen van Cyprus’ in het Bezoekerscentrum aldaar. Neem kennis van de schilderijen van Bert Kinderdijk bij Galerie Lieve Hemel in Amsterdam, en dwaal tot slot, aan de hand van de 9-delige podcast van Serge Simonart, door Venetië. Vouw aan het einde van de rit een origami-hert volgens een van tevoren bepaalde methode, zie bij tips, en bedenk dat besluiteloosheid vaak het gevolg is van een door de jaren opgebouwd systeem. |
|
| afb. Schilderij ‘Voor niet gemaakte reizen’, Bert Kinderdijk BK | olieverf op doek, 60×50 cm | 2026 |
| Tips: Let op! De tips hebben geen link, kopieer de regel en plaats die in de browser Documentaire Artemis: to the moon and back | VRT Tentoonstelling Artemis II: terug naar de maan in Space Expo Noordwijk Tentoonstelling Back to the Moon’ in het Euro Space Center in Transinne, Wallonië Houweling Telecommuseum | Rotterdam Maan-dagen en de internationale dag van de maan op 20 juli in Technopolis Mechelen Van de maan naar Mars | Cozmix in Brugge, het bezoekerscentrum van Volkssterrenwacht Beisbroek vzw Heerlen dé AI- en tech-hoofdstad van Nederland Het ‘Silicon Valley’ van de mijnstreek en het Mijnmuseum in Heerlen C-mine Genk, een creatieve hotspot voor artistiek talent HomeComputerMuseum Helmond Next Nature Museum in het Evoluon in Eindhoven Het geldmuseum van De Nederlandse Bank in Amsterdam Boek De macht van McKinsey over de verborgen invloed van het belangrijkste adviesbureau ter wereld | Mike Forsythe en Walt Bogdanic Boek De shockdoctrine, de opkomst van rampenkapitalisme | Naomi Klein ‘Voorvechter van mensenrechten Theo van Boven (1934-2026) was ‘voor de duvel niet bang’ | NRC Documentaire La Cordillera de los Sueños | Patricio Guzmán Het Huis van de Europese geschiedenis | Brussel Huis van Europa aan de Korte Vijverberg in Den Haag Nieuw geopend in mei 2026 | Europa Experience Den Haag Website Laten we het over de EU hebben | Een initiatief van de European Citizen Space Beeldhouwwerk ‘Origami Deer’ van de Oekraïense kunstenaars Zhanna Kadyrova en Denys Ruban Kunstwerk ‘The Fortress’ | Dries Verhoeven Met Serge Simonart door Venetië | 9-delige Podcast Venezia – Website Serge Simonart Sfeervol koffietafelboek VENEZIA | Serge Simonart Rietveldpaviljoen Zonnehof Amersfoort Tentoonstelling ‘Mythen van Cyprus’ in het Bezoekerscentrum van het Europees Parlement in Straatsburg Schilderijen Bert Kinderdijk | Galerie Lieve Hemel in Amsterdam YouTube Origami hert Vouwen | Hoe vouw je een papieren hert |
