 |
| afb: Schilderij ‘Nachtkoerier’, Bert Kinderdijk BK | olieverf op doek, 40x50cm | 2022 afb: Detail ‘Een onvervalst gloeilampmoment’, uit schildering ‘Man met kap’ | 200×300 cm | Bert Kinderdijk |
| Verstilde storm, een opengebroken energiecontract, het bericht dat de eerste groene waterstoffabriek bijna af is, en een ontmoeting in Breda, zijn gebeurtenissen die bijna gelijktijdig mijn leven binnenwandelden en die mij hebben aangezet tot het maken van dit verhaal over meet- en regeltechniek. Het zijn losse voorvallen die bij momenten samenkomen. Maar is een verhaal over meet- en regeltechniek niet doodsaai? Allesbehalve, lees vooral verder en ga mee op een zomers avontuur waarin Nederland en Japan de hoofdrol spelen. |
| Het was 1986 en mijn toenmalige zwager zette mij af in Soest. We waren naar de begrafenis geweest van een broer van mijn moeder, en in de auto praatten we nog even na over de gebeurtenis. Al snel ging het gesprek over werk. Mijn zwager was op weg naar Foxboro, een bedrijf dat meetinstrumenten maakte voor de procesindustrie. Foxboro vestigde zich in 1959 in Soest als Europees hoofdkantoor van het Amerikaanse The Foxboro Company, en mijn zwager was de schakel tussen het bedrijf en de vele ingenieurs, technici en partners waarmee Foxboro samenwerkte. |
| De procesindustrie is een sector waar grondstoffen op grote schaal worden omgezet in nieuwe producten of halffabricaten. Hierbij veranderen de eigenschappen van het materiaal volgens een vast recept. Denk aan olie en gas in de petrochemische industrie, medicijnen en zalf in de farmaceutische industrie en productie van bier in brouwerijen. Om de continuïteit van het proces te waarborgen zijn PLC’s (Programmable Logic Controller, ofwel industriële computers) onmisbaar. Het is een doorlopende cyclus van meten en regelen. |
| Mijn zwager sprak altijd over PLC’s. Ik werkte nog niet bij de Gouden Gids en had geen flauw idee. Mijn vader was drs. gloeilamp zoals BK hem onlangs nog liefdevol noemde. Hij werkte in zijn jonge jaren als verkoper bij een installatiebureau en voorzag Amersfoort en omstreken van elektra en zorgde ervoor dat magazijnen en werkplaatsen efficiënter functioneerden. Ook verkocht hij radio’s, televisies, wasmachines, strijkijzers en broodroosters. Bij ons thuis waren de apparaten talrijk, lees Installatiebedrijven. |
| Wij keken niet vreemd op van een gesprekje over techniek en elektra, waarbij mijn zwager zijn nieuwste inzichten ventileerde en mijn vader langzaam afhaakte. Wist je dat Foxboro in Soest is begonnen met de kalibratie van door het Amerikaanse moederbedrijf toegestuurde producten? Kalibreren is het vergelijken van de meetresultaten van een apparaat met een bekende, nauwkeurige standaard. En dat gegeven bracht mij via Verstilde storm in Japan. Maar hoe kwam ik daar dan terecht? |
| In mei stapten wij spontaan Art Gallery Rozendaal in Montfort binnen. De twee eigenaren zijn onze overburen en achter hun huis, dat grenst aan landgoed Rozendaal, kochten zij begin 2013 bijna 20.000 m2 grond met daarop een klein woonhuis. Op deze plek met uitzicht op de doorgaande weg lieten zij een museale galerie bouwen, uniek voor Limburg. De galerie opende in 2015 en een droom werd werkelijkheid. De burgemeester sprak tijdens de opening lovende woorden over de bijzondere locatie en de collectie kunst die geschikt is voor een breed publiek. |
| De galerie is ontworpen als woning, en harmonieus ingebed in het bosrijke landschap. Je stapt binnen in een fantastisch gebouw helemaal ingericht als galerie. Van de keuken tot de badkamer en zelfs in het kleinste kamertje hangen en staan schilderijen en beelden. De beide eigenaren hebben ‘jarenlang een bedrijf in kleding geleid’ en de liefde voor kunst is langzaam gegroeid, klik hier en lees meer over de galerie. Inmiddels is er een indrukwekkende kunstcollectie verzameld en zijn er contacten met kunstenaars van over de hele wereld en natuurlijk ook uit Limburg. Ga daar kijken! Zie bij tips onderaan. |
| Het schilderij Verstilde storm (150 x 150 cm), een geabstraheerde weergave van een Japanse kersenbloesemboom van de Limburgse kunstenares Maria Verstappen, hing direct bij binnenkomst in de inkomhal. Verstilde storm is een werk uit de serie Adem van Respect over Japan, en werd ter gelegenheid van de presentatie haar boek ‘Waar stilte spreekt‘ met zo’n dertig andere schilderijen in de galerie getoond. Een mooie expositie die perfect harmonieert met de sfeer van de galerie. |
| Maria Verstappen kwam tot het maken van het boek toen zij stilte ervoer nadat haar kinderen waren uitgevlogen. Daar kan ik inkomen, geluidsprikkels slurpen energie. Ook wij ervaren in ons huis Aan de Berg in Montfort échte stilte. Schrijfster en historica Annejet van der Zijl vertelt in een interview dat toen zij in Japan aan haar boek ‘De zwevende wereld’ werkte, een verhaal over Philipp Franz von Siebold en zijn dochter Oine, daar terugvond wat haar ooit gelukkig maakte: het kleine leven, de toewijding, de concentratie, en het isolement. |
| Verstilde storm van Maria Verstappen en ook de andere werken uit de serie Adem van respect, waaronder Verfijnd verwaaien, bleven hangen in mijn hoofd. Wij kochten haar boek en thuis pakte ik het boek ‘Sakura‘ van Naoko Abe erbij, een cadeau van mijn vriendin waarmee ik de opleiding Toeristische gids in Antwerpen volgde, en met wie ik in mei in Breda een lunchafspraak had waarbij zij mij het boek ‘De zwevende wereld’ cadeau deed. Een aangename ontmoeting en een blijvende herinnering. |
| In Japan staat de kersenbloesem, Sakura, symbool voor de vergankelijkheid van het leven en een nieuw begin. De sakura-aanbidding (Hanami) is een eeuwenoude traditie. In 812 na Chr. organiseerde de keizerlijke familie voor het eerst een Hanami, of kersenschouw en legde daarmee de grondslag voor de kersencultuur die tot op de dag van vandaag voortduurt. Maar wist je dat de leiders van Japan in de vorige eeuw de symbolische betekenis van de kersenbloesem hebben gewijzigd van ‘leven’ naar ‘dood’? |
| Naoko Abe beschrijft de geschiedenis van de kersenbloesemsymboliek in haar boek Sakura aan de hand van de Engelse plantenverzamelaar Collingwood Ingram (1880-1981). Hij raakte in de ban van de Japanse kersenbloesem. De in South Kensington (Londen) geboren Ingram kwam ter wereld op het moment dat Londen werd getroffen door een zware, giftige mist die grotendeels was ontstaan door de massale verbranding van steenkool en die de stad drie dagen lamlegde. De vervuiling doodde naar schatting 11.000 mensen. |
| Ongeveer een vijfde van de hele Britse bevolking woonde op dat moment in het gevaarlijke, lawaaierige en stinkende Londen. Om te ontkomen aan de vervuiling kochten de ouders van Collingwood Ingram een van de eerste Britse bungalows in Westgate-on-Sea in het graafschap Kent, een vakantieoord dat per trein in twee uur vanaf Londen te bereiken was. Het kustplaatsje ontwikkelde zich in die tijd tot een exclusieve gemeenschap voor bevoorrechte Victorianen, een tijdperk dat is genoemd naar een bloeiperiode in Engeland onder koningin Victoria van 1837 tot 1901. |
| De nogal ziekelijke Collingwood pendelde met zijn ouders heen en weer tussen het huis van de Ingrams in Londen dat pal tegenover het museumpark in Kensington lag, en Westgate-on-Sea. De zeelucht deed hem goed en hij kreeg interesse voor de natuur in de omgeving. Op het spoor gezet door de Britse staalfabrikant, ontdekkingsreiziger en amateur-ornitholoog Henry Seebohm (1832 1895) raakte hij in de ban van de vogeltrek. Seebohm schreef in een boek dat 130 vogelsoorten in Japan en Groot- Brittannië volkomen identiek waren. |
| Ook schreef hij over vogelsoorten die waren verzameld door Franz von Siebold (1796-1866), een Duitse botanicus en arts die vanuit Nederland van 1823 tot 1829 in een kleine Nederlandse handelspost in Deshima had gewoond, een kunstmatig eiland zo groot als de Dam in Amsterdam, gelegen in een baai voor de haven van Nagasaki in het zuiden van Japan. In aanvang was het eiland gemaakt voor Portugese missionarissen die het christendom in Japan wilden verspreiden. Maar daar waren de Japanners niet van gediend. Toen Deshima was afgebouwd werden de bekeerders het land uitgezet. |
| Het eilandje lag er verlaten bij, en omdat de Nederlanders eigenlijk alleen maar handel wilden drijven in Japan kregen zij Deshima toegewezen. Dat zou bijna tweehonderd jaar duren. Waarom? Japan zag niets in kolonisatie door nieuwe grootmachten. Het voerde immers al eeuwenlang handel met China. Maar omdat er veel vraag was naar producten uit andere delen van de wereld, mochten de Nederlanders in Japan handel drijven. Japan bleef daarna nog 200 jaar afgesloten voor de buitenwereld. |
| Dat veranderde in de tweede helft van de negentiende eeuw. Van oudsher waren de Russen de grootste bedreiging voor Japan. Maar verrassend genoeg kwam het gevaar uit een andere hoek. Sinds Amerika, een voormalige Britse kolonie, in 1783 onafhankelijk werd had het zich ontwikkeld tot een wereldmacht. Lees bij Kastelen en buitenplaatsen hoe de Nederlandse Joan Derk van der Capellen uit de omgeving van ons molenhuis in Overijssel een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het ontstaan van de eerste democratische staat ter wereld, de Verenigde Staten. |
| Wanneer er in 1849 goud wordt gevonden in California, groeit het gebied in korte tijd uit van een dunbevolkte regio tot een van de rijkste en meest invloedrijke staten van het land. Lees vooral het boek ‘Fortuna’s kinderen‘, een waargebeurd verhaal van de Westlandse families Herckenrath en De Fremery uit Monster en ’s-Gravenzande die in deze roerige tijd vanuit Nederland in Californië fortuin maakten. Ook dit boek is geschreven door Annejet van der Zijl, schrijfster van ‘De Zwevende wereld‘. |
| Amerika wilde zijn invloedssfeer naar Japan uitbreiden, en ook andere landen waaronder Nederland waren geïnteresseerd. Koning Willem II, die enkele jaren eerder de Hollandse troon van zijn vader had overgenomen, lees bij Tegels, verwees naar de historische vriendschapsbanden tussen Nederland en Japan. Op 15 februari 1844 schreef koning Willem II een brief aan de shogun (heerser en legerleider), waarin hij de shogun verzocht de grenzen open te zetten voor handel tussen Japan en andere Westerse landen. Maar Japan bleef volharden in zijn zelfgekozen isolement, en de Nederlandse koning moest zich tevredenstellen met een set kamerschermen, twee wapenuitrustingen en duizend waaiers, nu te zien in het Koninklijk Paleis Amsterdam. |
| Tien jaar later kwam er een doorbraak. In 1853 verscheen de Amerikaanse commandant Matthew Perry met vier oorlogsschepen in de baai van Edo (Tokio). Nadat hij alles wat er ooit over Japan was geschreven had gelezen, ook de zeven verschenen delen van Franz von Siebolds levenswerk ‘Nippon’, eiste Perry dat Japan de grenzen opende voor handel met het Westen. Japan werd in 1854 gedwongen om het Verdrag van Kanagawa te tekenen. Hierdoor kreeg Amerika toegang tot de Japanse havens. Het in 1858 getekende Verdrag van Vriendschap en Handel markeerde het begin van de moderne diplomatieke en economische betrekkingen tussen Japan en de Verenigde Staten. |
| Even later volgden ook soortgelijke verdragen tussen Japan en andere westerse landen, waaronder Nederland. Franz von Siebold werd al in 1842 door koning Willem II benoemd tot adviseur Japanse zaken en ontving hiervoor een aanzienlijke toelage. Ook werd Von Siebold door de koning in de Nederlandse adelstand verheven en mocht hij zich jonkheer noemen. In 1859 opende de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) en opvolger van de VOC, een agentschap in Nagasaki en stelde Franz von Siebold aan als handelsagent, lees bij Huizen en villa’s wat het doel was van de NHM. |
| De westerse inmenging veroorzaakte veel chaos in Japan, en dat leidde tot de val van de shogun die in 1868 werd afgezet. De troepen van keizer Meiji namen de macht over, en tijdens de Meiji-restauratie van 1868 tot 1912, ontstond het moderne Japan. De hoofdstad werd verplaatst van Kyoto naar Edo, en de naam Edo werd gewijzigd in Tokio. Moderne wetgevende, bestuurlijke en juridische systemen die zich in het Westen in de loop van enkele honderden jaren hadden ontwikkeld, werden tijdens het Meiji-bewind binnen een jaar gekopieerd. |
| De Meiji-restauratie was een revolutie die de boel volledig op zijn kop zette. De opzet van het bewind was; Haal het Westen in, Rijkdom, kracht, militaire macht, Aansluiting bij het Westen en Beschaving en verlichting. Keizerverering was een instrument waarmee de regering in het begin van de 20ste eeuw de bevolking onder controle hield. De kern van deze ideologie was het idee dat de keizer goddelijk was in de rol van een goddelijke vaderfiguur, een functie die werd vastgelegd in de grondwet. Keizerverering werd verplicht op scholen en in het leger. |
| Tijdens dit bewind transformeerde de overheid de kersenbloesem van een esthetisch symbool in een krachtige ideologie. De leiders van Japan hadden in iets meer dan een generatie tijd stilletjes en ongemerkt de symbolische betekenis van de kersenbloesem veranderd. De bloesem werd hét symbool voor nationale loyaliteit en de bereidheid om te sterven voor de keizer. De kersenbloesem werd ingezet om de Japanse bevolking te verenigen in een moderne eenheidsstaat. |
| In Japan lieten weinig mensen zich in het openbaar negatief uit over de nieuwe kersenideologie. Iedereen die kritiek uitte werd zwaar bestraft of gedood. Het was een tijd waarin andersdenkendheid als ontwrichtend gold en diversiteit als anti-Japans. De kersenassociatie werd vervolgens meegesleurd in een golf van militarisme, wat niet strookt met de ware aard van de kersenbloesem. De juiste manier om de kersen te waarderen is toch om hun schoonheid lief te hebben? |
| Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef Japan grotendeels buiten het Europese strijdtoneel. Omdat het westen door de oorlog geen concurrentie meer kon bieden in Azië profiteerde de Japanse economie van de situatie. De vraag naar Japanse producten explodeerde. Nooit eerder had Tokio zoveel geleken op een zeer welvarende, westerse stad dan gedurende het interbellum, de periode tussen twee wereldoorlogen van 1918 tot 1939. Het in die tijd door Frank Lloyd Wright in Tokio gebouwde Imperial Hotel was een combinatie van Westerse functionaliteit en Oosterse invloeden. |
| Op dat moment bracht de architect en ondernemer Tamisuke Yokogawa de productie van elektriciteitsmeters naar Japan. Yokogawa was een vooraanstaand architect die een belangrijke rol speelde bij de totstandkoming van de moderne Japanse bouwstijl. Hij ontwierp diverse gebouwen die kenmerkend zijn voor de moderne Japanse architectuur, waaronder het voormalige Imperial Theater en het huidige hoofdfiliaal van warenhuis Mitsukoshi in Tokio, ontworpen door Yokogawa in 1914, en nog altijd te bezoeken. |
| Na de Mino-Owari-aardbeving van 1891 begon Yokogawa zich te verdiepen in aardbevingsbestendige bouwconstructies en hij raakte betrokken bij de bouw van het eerste gebouw met een stalen skelet in Japan, het Mitsui Main Store-gebouw in Tokio. Yokogawa was een pionier op het gebied van onderzoek naar aardbevingsabsorberende constructies. In tegenstelling tot veel Japanse intellectuelen die voor studie veelal naar Europa vertrokken, ging Yokogawa naar een plek in de VS waar veel aardbevingen voorkwamen. |
| Maar hoe komt een architect op het idee een bedrijf in elektrische meetinstrumenten te op te richten? Dat zit zo. In die tijd verschoof de aandrijving in de moderne industrie van stoommachines naar elektromotoren en nam de vraag naar elektrische apparatuur toe. Elektriciteit werd de belangrijkste energiebron en toen er een wet op elektrische metingen kwam, besefte Yokogawa dat het belangrijk was om elektrische meetinstrumenten in eigen land te produceren. In 1915 richtte hij in Shibuya Tokio een onderzoeksinstituut voor elektriciteitsmeters op. |
| Ook Nederland ontwikkelde rond die tijd een keuringsinstituut voor de Nederlandse elektriciteitssector. KEMA, Stichting Keuringsbureau van Elektrotechnische Materialen in Arnhem testte de veiligheid en de kwaliteit van elektrische apparaten. De naam KEMA-KEUR zag in 1931 het levenslicht. Wie kent het keurmerk niet. Hele busladingen huisvrouwen werden in de tweede helft van de vorige eeuw bij KEMA uitgenodigd om zelf te ervaren hoe veilig strijkijzers, wasmachines en stofzuigers waren. Mijn vader deed er zijn voordeel mee! De bekende KEMA Keur-sticker was goed voor de omzet. |
| Inmiddels is het KEMA-terrein in Arnhem omgedoopt tot bedrijvenpark Arnhems Buiten, ga daar kijken! Het KEMA-keurmerk is in 2009 overgenomen door DEKRA, en het advies- en keuringsinstituut van KEMA werd in 2011 ingelijfd door het Noorse DNV. In 2020 verkocht DNV het onderdeel KEMA Labs aan het Italiaanse CESI. Het knallaboratorium (de testafdeling voor zwaar elektrisch materieel en hoogspanning) verhuisde naar de Rosandepolder in Arnhem, en het voormalige KEMA-terrein is nu Arnhems Buiten, een plek waar landschap, erfgoed en innovatie elkaar ontmoeten, en waar iedereen welkom is om te werken, te wandelen, te ontmoeten, en te (re)creëren. |
| KEMA en Yokogawa zijn beide actief in de elektrotechniek, maar hebben verschillende doelstellingen. KEMA Labs schaart zich onder de grootste onafhankelijke test- en keuringsinstituut voor hoogspanningsnetten en energietechniek ter wereld. Het Japanse Yokogawa is wereldwijd een van de leiders in industriële automatisering, testoplossingen en meetapparatuur voor de procesindustrie. |
| Yokogawa is hoofdaannemer voor de automatisering van Holland Hydrogen I. Japan heeft geen natuurlijke hulpbronnen als gas of olie, maar Japanse bedrijven hebben wel ervaring met het omzetten van gas naar vloeibaar gas voor transport. Yokogawa verandert zelf geen vloeibare waterstof in gas, maar het bedrijf levert meet-, regel- en automatiseringssystemen voor het verdampingsproces. Holland Hydrogen I is de grootste hernieuwbare waterstoffabriek in Europa van Shell, gevestigd op de Maasvlakte. Yokogawa levert software, regelkleppen en computersystemen om de productie van 60.000 kilo groene waterstof per dag stabiel te laten draaien. En zowel KEMA als Yokogawa zijn betrokken bij het Hydrohub MegaWatt Test Centre in Groningen, een faciliteit die de kloof tussen laboratoriumonderzoek en de gigawatt-fabrieken overbrugt. |
| Waterstof is brandbaarder en explosiever dan aardgas. Neem er kennis van door je te verdiepen in het verhaal van de De Duitse zeppelin LZ129 Hindenburg, een zwevend paleis, dat was gevuld met ontvlambaar waterstofgas. Er was veel zorg besteed aan de veiligheid en het interieur, met zeventig luxueuze hutten, een lounge, een eetzaal en een bar. Brede wandelgangen met grote ramen zorgden voor een prachtig panorama. Maar, tijdens de landing in Lakehurst in de Amerikaanse staat New Jersey op 6 mei 1937 ging het goed mis, het gas vatte vlam waardoor het luchtschip in 37 seconden uitbrandde. Van de 97 inzittenden kwamen 35 mensen om het leven. |
| Veiligheid is alles. Een fout kan zorgen voor een explosief mengsel. Bij het omzetten van water in waterstofgas via elektrolyse speelt het handgeblazen glas van Yokogawa een cruciale rol in het controleren en optimaliseren van het chemische proces. De glazen onderdelen en zoutgevoelige glazen pH-sensoren worden gebruikt om de vloeistofomgeving waarin het waterstofgas ontstaat nauwkeurig te meten en te regelen. Hiervoor heeft Yokogawa eigen glasblazerijen waar gespecialiseerde glasblazers handgeblazen glazen onderdelen en zoutgevoelige glazen pH-sensorenglas maken voor testen in veeleisende industriële omgevingen zoals waterstoftransitie en energietechnologie. De glasblazers van Yokogawa zijn veelzijdige kunstenaars en hebben naast het vervaardigen van wetenschappelijke instrumenten vaak ook ervaring met het maken van neonverlichting, glaskunst, sieraden en glas-in-lood. |
| Het is bekend dat Tamisuke Yokogawa zijn medewerkers bij de oprichting van het onderzoeksinstituut in 1915 aanmoedigde met de woorden: ‘Jullie hoeven je geen zorgen te maken over winst. Richt je op het leren en verbeteren van de technologie. Jullie moeten producten maken die ons het respect van onze klanten opleveren.’ Hij geloofde dat uitstekende, betrouwbare technologie en kwaliteit de sleutel vormden voor zakelijk succes. En deze mentaliteit is nog anno 2026 nog altijd de hoeksteen van het bedrijf. Hoe weet ik dat? |
| Mijn zwager maakte in de jaren negentig de overstap van Foxboro in Soest naar Yokogawa in Amersfoort. Tamisuke Yokogawa die in 1915 de productie van zijn instrumenten toevertrouwde aan zijn neef Ichiro Yokogawa en ingenieur Shin Aoki, die beiden uit Europa waren teruggekeerd nadat het continent steeds dieper in de oorlog verwikkeld was geraakt, opende in 1915 in Shibuya, een wijk Tokio, de eerste Yokogawa-vestiging. |
| Japan kocht tot dan toe al zijn elektriciteitsmeters in het buitenland. Ichiro Yokogawa en Shin Aoki slaagden erin de productie van deze belangrijke apparaten op te starten, en het bedrijf in acht jaar tijd uit te bouwen. Na de verwoestende Kantō-aardbeving van 1 september 1923 en de daaropvolgende vernietigende branden, was het grootste deel van Tokio weggevaagd. De wederopbouw vormde het startschot voor de transformatie van Tokio in een moderne, westerse metropool. |
| Omdat bedrijven na de aardbeving hun beschadigde fabrieken herbouwden en de voorkeur gaven aan Japanse elektriciteitsmeters boven geïmporteerde producten, groeide Yokogawa uit tot een bloeiend bedrijf. In 1933 werd gestart met onderzoek en productie van vliegtuiginstrumenten en regelaars voor luchtstroom, temperatuur en druk, en in 1955 sloot het bedrijf een overeenkomst voor technische assistentie voor industriële instrumenten met Foxboro in de Verenigde Staten. |
| Vervolgens vestigde Yokogawa verkoopkantoren in Noord-Amerika, Singapore, Europa en Bahrein. Het Europese verkoopkantoor kwam in Nederland, en het bedrijf dat geavanceerde oplossingen levert op het gebied van meting, besturing en informatie aan klanten in een breed scala aan sectoren, waaronder energie, chemie, materialen, farmaceutica en voedingsmiddelen staat sinds 1974 in mijn geboorteplaats Amersfoort. In 1982 nam Yokogawa het Amersfoortse Electrofact over waardoor het vaste grond in Nederland kreeg. Inmiddels heeft het bedrijf ook nevenvestigingen in Europoort Rotterdam en Sittard Limburg. |
| Toen mijn zwager de overstap van Foxboro naar Yokogawa maakte, werkte ik al enkele jaren bij Publinet ‘Bedrijven voor Bedrijven’, de voorloper van internet en een zusterbedrijf van de Gouden Gids. Meet- en regeltechniek kende na een bezoek aan KEMA in Arnhem, waar uitleg werd gegeven over het daar gevestigde knallaboratorium en de vette kluis (in de elektrotechniek staat de term ‘vet’ voor installaties met extreem hoge stroomsterktes) geen geheimen meer. Veel technische ondernemingen kochten een plaats in de dienst ‘Bedrijven voor Bedrijven’. In de eerste editie in 1987 stonden Yokogawa Electrofact uit Amersfoort en Foxboro in Soest samen in de rubriek Meet- en regelapparatenfabrieken, lees Systeemontwikkeling. |
| Ook BK (beeldend kunstenaar, ontwerper en echtgenoot Bert Kinderdijk) had met zijn onderneming Kunstcop. Bureau voor kunst en decor, opdrachtgevers in de installatietechniek. Het jubileumschilderij dat BK in 1998 maakte voor de derde generatie van een installatiebedrijf in Amersfoort, een leeftijdgenoot van BK, bevatte een afbeelding van de oprichter die op 28-jarige leeftijd in 1918 een klein installatiebedrijf startte op de Hof in het centrum van Amersfoort. De stad kende in die tijd vier elektrotechnische installatiebedrijven, waarvan dat bedrijf als enige vandaag de dag nog bestaat. Mijn vader werkte van 1953 tot 1966 in een van de vier andere installatiebedrijven, lees hier. |
| Zowel Foxboro als Yokogawa hielden zich in hun vroege jaren bezig met kalibratie. Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak deed Collingwood Ingram zijn uiterste best om naam te maken als ornitholoog (vogeldeskundige). Maar tijdens de oorlog werd hij aangesteld als kompasofficier om vliegtuigkompassen te kalibreren voor o.a. de Royal Air Force. Het vergelijken van de meetwaarden van een apparaat met een bekende standaard was een absolute noodzaak en van groot belang voor de veiligheid. |
| Na de oorlog, en nog geen twintig jaar na het einde van de Victoriaanse hoogtijdagen (de Britse koningin Victoria overleed in 1901), verkeerde Groot-Brittannië economisch in zwaar weer. Om de Eerste Wereldoorlog te financieren had het miljarden dollars van de Verenigde Staten geleend, en het Britse rijk begon langzaam af te kalven. In een veranderend internationaal landschap kwamen de Verenigde Staten op als nieuwe supermogendheid. |
| De van huis uit bemiddelde Collingwood Ingram trouwde in 1904 met Florence Maude Laing en hun huwelijksreis ging naar Japan. Florence had weinig belangstelling voor de vogelpassie van haar man. Ze kregen vier kinderen en verhuisden in 1919 naar The Grange, een landhuis in het dorp Benenden in het graafschap Kent. Collingwood was ondanks zijn liefde voor vogels gedesillusioneerd over zijn roeping. Er waren te veel ornithologen en er viel niets nieuws meer te ontdekken. Maar, de sterk verwaarloosde tuin van The Grange verborg een schat, ofwel twee sierkersen, en toen die in het voorjaar van 1920 in bloei stonden met zijdeachtige roze bloemen, raakte Ingram in de ban van de kersenbloesem. |
| Hij ontdekte tijdens zijn reizen door Japan dat veel oude variëteiten in Japan waren gekapt of verwaarloosd, en dat er massaal was gekozen voor de snelgroeiende Somei-yoshino-kers. Dat begon stilletjes na 1868 tijdens het Meiji-bewind. De kersenideologie was een instrument waarmee de regering in het begin van de 20ste eeuw het volk onder de duim hield. Het was bedoeld om de Japanners een gevoel van zingeving, plichtsbesef en patriottisme te geven. Miljoenen mensen, één geest, zo werd het verband tussen kersen en nationaliteit in Japan stevig verankerd. |
| Kersenbomen maken al meer dan tweeduizend jaar deel uit van het Japanse leven. Collingwood Ingram, die de bijnaam Cherry Ingram kreeg, ontdekte tijdens zijn reizen door Japan dat veel oorspronkelijke sierkersen door industrialisatie met uitsterven werden bedreigd. Hij begon stekjes te verzamelen en plantte die in zijn tuin in Engeland. |
| Hij introduceerde veel variëteiten van de Japanse kers, niet alleen in het Verenigd Koninkrijk, maar in heel Europa en de rest van de westerse wereld. Zonder de tuin van Ingram waren veel Japanse sierkerssoorten nu waarschijnlijk uitgestorven. In Japan is de Somei-yoshino, de Sakura, de meest voorkomende kersenboom. Vrijwel alle Somei-yoshino-bomen zijn ooit gekloond uit één enkele boom. De bloemen verschijnen voordat de blaadjes aan de bomen komen, en dat geeft een prachtig effect. Overal in het land bloeien de kersen op hetzelfde moment, meestal twee of drie weken in het voorjaar. |
| Maar wat was de reden waarom die eenvormige Somei-yoshino massaal werd aangeplant? Dat komt doordat de boom snel groeit en gemakkelijk kan worden gekweekt in stedelijke gebieden. Japanse leiders gebruikten deze bloesem bewust als symbool voor nationale trots, en om een gevoel van eenheid en collectiviteit te creëren bij de bevolking. De eenvormigheid van de gekloonde bomen paste goed bij de nationalistische idealen van die tijd. De kersenbloesemdiplomatie van Japan strekte zich via Europa uit tot de Verenigde Staten. |
| De burgemeester van Tokio stuurde in november 1909 tweeduizend kersenbomen naar Washington DC als dank voor de bemiddelende rol die de Verenigde Staten in de Russisch-Japanse oorlog (1904-1905) hadden gespeeld. Op 5 september 1905 werd het Verdrag van Portsmouth getekend. Dit verdrag kwam tot stand op initiatief van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt die als mediator optrad tussen de strijdende partijen. Hiervoor kreeg hij in 1905 de Nobelprijs voor de Vrede. Vandaag de dag is het National Cherry Blossom Festival elke lente één van de evenementen van de Amerikaanse hoofdstad. De Japanse premier Sanae Takaichi schonk tijdens een bezoek aan Trump in maart 2026, 250 kersenbomen aan de Verenigde Staten ter gelegenheid van de 250ste verjaardag van het land. |
| De Japanse kersenbloesem is nauw verweven met de Japanse militaire doctrine. Bloemen die meer dan tweeduizend jaar bloemen van vrede waren, werden in de Tweede Wereldoorlog bloemen van massavernietiging. Kamikazepiloten stierven bij bosjes in de geest van de kersenbloesem. Op de romp van veel kamikazetoestellen waren de roze bloemen geschilderd. ‘Vallen voor de keizer en sterven als een kersenbloesem’ was een nationalistische en militaristische leus uit de eerste helft van de 20ste eeuw in de aanloop naar en tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarin de dood voor het vaderland en de keizer werd geromantiseerd. Na hun dood beleefden ze een wedergeboorte als kersenbloesems bij het Yasukuni-schrijn bij de tuinen rond het Keizerlijke Paleis in Tokio. |
| Dit heiligdom eert alle Japanners die sterven in dienst van het keizerrijk in oorlogstijd, ook de Japanse militairen en piloten die zijn gesneuveld in de strijd bij de aanval op Pearl Harbor, een Amerikaanse marinebasis op het eiland Oahu in Hawaï. De onverwachte aanval in 1941 kwam als een schok en leidde direct tot de Amerikaanse betrokkenheid in de Tweede Wereldoorlog. Amerika telde vlak voor de aanval op Pearl Harbour 127.000 inwoners van Japanse origine, geconcentreerd aan de Westkust, en nog eens 158.000 op Hawaii. Na de aanval op Pearl Harbor liep de situatie in Californië ernstig uit de hand door extreme angst voor Japanse spionnen. Dit leidde tot massale hysterie en racisme, met als gevolg dat president Roosevelt opdracht gaf Japans-Amerikaanse staatsburgers zonder proces op te laten sluiten in kampen. |
| De in Amerika geboren beeldhouwer Shinkichi Tajiri (1923-2009) was de zoon van de eerste generatie Japanse emigranten in Amerika. Op zijn 18e verjaardag vielen Japanse gevechtsvliegtuigen Pearl Harbour aan, en vanaf dat moment voelde Tajiri zich buitengesloten in Amerika. Na de oorlog verhuisde hij naar Parijs en volgde lessen bij Ossip Zadkine en Fernand Léger. Pas vanaf 1962 kwam hij tot rust in kasteel Scheres in Baarlo bij Venlo. Lees bij Kunsthandel hoe kunstenaars uit Holland in en na de Tweede Wereldoorlog in Limburg belandden. In Baarlo verwerkte Shinkichi Tajiri zijn oorlogstrauma’s met kunst, en de in mei 2007 door Koningin Beatrix onthulde Wachters (vier bijna tien meter hoge kolossale gietijzeren beelden aan weerszijden van de Maasbrug bij Venlo) ontwierp hij ter nagedachtenis aan alle oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en als waarschuwing tegen agressie. |
| Baarlo is hét Kersenbloesem-dorp aan de Maas, en daar vind je een van de grootste kwekers van kersenbomen in Europa. Op vijftien locaties in Baarlo kleuren meer dan 200 Japanse sierkersen in het voorjaar de straten roze en wit. Vruchtboomkweker Han Fleuren raakte geïnspireerd door het boek Sakura van Naoko Abe. Hij kreeg het cadeau van een vriend, en bedacht het sakura-plan ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van het familiebedrijf als een blijvend cadeau om Baarlo op te fleuren. De sakurabomen passen goed bij de bestaande Japanse invloeden in Baarlo. Zowel Shinkichi Tajiri als ook Hans Reijnders (1946) die met de Zuil van Baarlo de rijke, 800-jarige geschiedenis van Baarlo zichtbaar maakte, lieten zich inspireren door Japanse kunst. |
| Premier Sanae Takaichi bracht niet alleen kersenbloesembomen mee tijdens haar bezoek aan Trump. Zij deed toezeggingen voor miljardeninvesteringen in de VS op het gebied van energieopwekking en kunstmatige intelligentie. Ook is Japan bereid bij te dragen aan passende inspanningen om een veilige doorvaart in de straat van Hormuz te garanderen. Deze verklaring werd ondertekend door zes landen waaronder Nederland. Japan zal naar een manier zal zoeken om te ondersteunen zonder militair betrokken te raken. Hoezo? |
| Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Verenigde Staten Japan opgedragen de grondwet aan te passen. De instabiele Meiji-grondwet van 1889 leidde uiteindelijk tot Japans imperialisme en militair-fascisme in de jaren ’30. De grootste aanpassing in de grondwet van Japan in 1945 was dat de macht voortaan bij het volk lag in plaats van bij de keizer. Hierdoor werd de rol van de keizer teruggebracht tot symbolisch staatshoofd zonder politieke macht. Met het beroemde Artikel 9 werd het totale verbod op oorlog en militair geweld ingevoerd. |
| Maar vandaag de dag laat Japan de pacifistische teugels steeds verder vieren. Onder de in 2022 vermoorde voormalig premier Shinzo Abe is artikel 9 formeel nooit gewijzigd. Wel wist Abe het artikel in 2014 te herinterpreteren waardoor Japan meer militaire bewegingsruimte kreeg. Na zijn dood heeft premier Fumio Kishida de veiligheids- en defensieagenda van zijn voorganger Abe achter de schermen in grote lijnen voortgezet en zelfs verder uitgebreid. Dit leidde in het voorjaar van 2026 uiteindelijk tot een drastische koerswijziging waarbij Japan de export van dodelijke wapens toestond. |
| Oorlog voeren kost veel geld, en omdat Japan na de Tweede Wereldoorlog niet of nauwelijks in defensie investeerde legde het land met Amerikaanse financiële steun de focus op de economie en liet de militaire verdediging over aan de Verenigde Staten. Tussen 1955 en 1975 maakte Japan een stormachtige groei door, en in de jaren 1980 tot 2010 was het de grootste economie van de wereld na de Verenigde Staten. Japanners snappen als geen ander hoe je een markt verovert. Ze selecteren een product, perfectioneren het en gaan er met veel toewijding wereldwijd mee de boer op. |
| Camera’s, laptops, motorfietsen en ook auto’s zijn allemaal van zeer goede kwaliteit. Wist je dat BK in de jaren ’90 als artdirector voor een bedrijf in visuale communicatie showroomconcepten heeft ontwikkeld voor onder andere Suzuki, Hyundai, Volkswagen, Audi, Seat en Renault? Hoe leuk was het om tijdens mijn bezoeken voor de Gouden Gids aan al die autodealers (de automotive-branche was één van de grootste adverteerders van de Gouden Gids), steeds weer mijn gesprekken te voeren tussen de ontwerpen van BK. Later is er een levendige handel ontstaan in deze gebruikte showroommeubelen. Ook voor het Japanse Pioneer ontwierp BK presentatiemateriaal en beursstands. |
| Tegenwoordig is Japan een van de belangrijkste innovatie- en handelspartners voor Nederland. Hoe dat zo? Nederland en Japan delen immers een eeuwenoude handelsrelatie die teruggaat tot de 17e-eeuwse handelspost op Deshima. Tijdens het driedaagse staatsbezoek aan Nederland in juni 2026 plantte Japanse keizer Naruhito een kersenboom in het Bloesempark van het Amsterdamse Bos in Amstelveen. Met het planten van de eerste nieuwe boom in het binnenkort opnieuw in te richten bloesempark benadrukte het keizerspaar de culturele en spirituele betekenis van deze plek voor de band tussen beide landen. Nederland kent een aanzienlijke Japanse gemeenschap die, met de komst van Japanse bedrijven als Canon en Ricoh, vanaf 1981 in en rondom Amstelveen woont, lees Uit het lood geslagen. |
| Beide landen werken nauw samen aan geavanceerde chiptechnologieën. In Japan is grote vraag naar Nederlandse kennis van onder andere groene waterstof, windenergie en glastuinbouw. Om de eigen voedselzekerheid te garanderen, is Japan geïnteresseerd in de Nederlandse manier van hightech telen in een gecontroleerde kasomgeving. Het Westland is wereldwijd toonaangevend in datagestuurde teelt. Met koning Willem-Alexander bracht de keizer een officieel bezoek aan de Hydrohal van kennisinstituut Deltares waar met schaalmodellen demonstraties over extreme golven, overstromingsvoorspellingen en offshore windenergie werden gedemonstreerd. |
| Het staatsbezoek van het keizerlijk echtpaar in juni 2026 had als belangrijkste doel het bevestigen van de historische en hechte band tussen Japan en Nederland. Daarnaast stond het bezoek in het teken van het delen van kennis, het herdenken van het oorlogsverleden. Op 15 augustus is de jaarlijkse herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag voor alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Ook was het doel van het bezoek van het Japanse keizerlijk paar aan ons koningshuis, het versterken van de persoonlijke vriendschap. Dat laatste resulteerde in gezellig samen voetbal kijken. De WK-wedstrijd Nederland-Japan werd bondgenootschappelijk beleefd op jachtslot Het Oude Loo in Apeldoorn. De uitkomst? Gelijkspel. |
| Het was de vierde keer dat Nederland tegen Japan speelde. In het jaar in 2000 tijdens 400 jaar betrekkingen tussen Nederland en Japan, voetbalden Nederland en Japan op Deshima. Er spelen inmiddels behoorlijk wat Japanners in de Nederlandse Eredivisie. En niet alleen mannen, ook Japanse vrouwen zijn actief bij het Nederlandse profvoetbal. In de Japanse provincie Mie is in 2012 de voetbalclub Veertien Mie opgericht. De eigenaar en voorzitter van de club is fan van het spel van Johan Cruijff, en Veertien Mie is genoemd naar het rugnummer van Cruijff bij Ajax. |
| Maar wist je dat Johan Cruijff zijn carrière eindigde als profvoetballer met rugnummer 10? Hoe dat zo? In de zomer van 1983 maakte hij de overstap van Ajax naar Feyenoord. Bij Ajax vonden ze hem met 36 jaar te oud en hij raakte transfervrij. Cruijff nam wraak en ging naar Feyenoord. De Gouden Gids was in die tijd de eerste shirtsponsor van Feyenoord en sierde de truitjes tussen1982 en 1984. In dit befaamde tweede seizoen (1983/1984) speelde Johan Cruijff zijn allerlaatste wedstrijd als profvoetballer in het Gouden Gids-shirt met rugnummer 10 tegen PEC Zwolle. Feyenoord won. |
| ‘My name is Honda, but I’m not a car’ is een uitspraak van Keisuke Honda, een van de meest iconische Japanse voetballers in de geschiedenis van de Nederlandse Eredivisie. Hij brak in Nederland door bij VVV-Venlo, waar hij tussen 2008 en 2010 thuis was in het Seacon Stadion De Koel, (koel is kuil op z’n Venlo’s) van ondernemer Hai Berden, oud-voorzitter van VVV-Venlo. De voetballer blondeerde zijn haar en paste zich aan. Keisuke Honda heeft VVV-Venlo met zijn transfer naar Moskou destijds miljoenen opgeleverd. |
| In Tokio bestaat er zelfs een officiële VVV-Venlo-fanclub. Toen Keisuke Honda uitgroeide tot een Nederlandse sterspeler, was het groot feest bij de fanclub in Tokio. VVV-Venlo speelt op dit moment in de Eerste Divisie, vandaag de dag bekend onder de naam Keuken Kampioen Divisie KKD. De Gouden Gids was ook een tijdje naamsponsor van de Eerste Divisie en van 2001 tot 2006 heette de Eerste Divisie Gouden Gids Divisie. En was De Gouden Gids ook niet een van de eerste bedrijven met een skybox in de Amsterdam ArenA, nu De Johan Cruijff ArenA? |
| De ArenA is op 14 augustus 1996 officieel door koningin Beatrix geopend. Het was ook het jaar waarin het razend populaire Pokémon (Pocket Monsters) in Japan verscheen. Waar Japan vroeger bekend stond om auto’s en elektronica, zijn het nu culturele exportproducten als Pokémon, Manga (figuren met extraverte gezichtsuitdrukkingen in strips) en Anime (film en animatie) die het land op de kaart zetten. In februari 2026 is in Tokio het Poké-pretpark geopend. Inmiddels worden Pokémon-kaarten als aandelen verhandeld en verdienen verzamelaars soms miljoenen aan zeldzame vintage kaarten. |
| Op zoek naar geld brachten de ‘Pocket Monsters’ van Ajax de club in 1998 naar de beurs. Het opgehaalde bedrag werd onder andere geïnvesteerd in het gloednieuwe trainings- en jeugdcomplex De Toekomst. Gouden Gidsmanagers maakten vanaf die tijd regelmatig gebruik van de skybox voor training en bijscholing van verkopers, en zo zaten wij op gezette tijden in een volledig naar eigen huisstijl ingericht privédomein op uitzonderlijke hoogte naar het lege veld te staren. Nooit heb ik daar een wedstrijd bijgewoond, maar in 1998 was ik er met mijn achtjarige neefje voor een rondleiding. |
| We bezochten het veld met de dug-out, de kleedkamers en de Ajax Gallery of Fame. Een foto van mijn neefje voor de iconische graffitiwand van de F-Side, herinnert nog aan deze dag. De wand met de Buldog, Johan Cruijff, Rijkaard, Van Basten, en zo’n beetje alles van Ajax waar de harde kern trots op was, werd in graffiti uitgebeeld door onder andere Sven Westendorp (1969-2011), graffitikunstenaar en prominent lid van de harde kern van Ajax. De graffitiwand is sinds 2017 niet meer in de ArenA te zien. Tijdens een verbouwing stond de muur in de weg en verhuisde naar sportcomplex De Toekomst. |
| In Japan wordt graffiti over het algemeen niet geaccepteerd. Het land hecht veel waarde aan reinheid, orde en het respecteren van andermans bezittingen. Maar er zijn uitzonderingen. In bepaalde trendy wijken, zoals Shibuya vind je wel graffiti. In Shibuya, de wijk in Tokio waar Ichiro Yokogawa en Shin Aoki in 1915 de eerste Yokogawa-vestiging openden, is het werk van graffitikunstenaars zeer de moeite waard om te bekijken! Yokogao Magazine wijdt er een heel artikel aan, zie bij tips onderaan. |
| Zou mijn neefje van acht, die nu ruim een kwarteeuw ouder is, die wijk met het wereldberoemde Shibuya-kruispunt waar duizenden mensen elkaar op hetzelfde moment passeren hebben gezien? En ook het bronzen beeld van de hond Hachiko bij het station? Hoezo? Nou, hij is in de voetsporen van zijn vader getreden en werkt nu bij Yokogawa in Amersfoort. Vader en zoon bezochten onlangs het hoofdkantoor van Yokogawa in Tokio. Mijn neef werd tijdens het bezoek voorgesteld aan de Japanse collega’s, en zijn vader nam bij die gelegenheid afscheid van het bedrijf omdat hij met pensioen ging. Een bijzondere gebeurtenis toch? |
| De wijk Shibuya in Tokio staat symbool voor hedendaagse Japanse cultuur. Anime en Manga zijn diepgeworteld in de maatschappij. De visuele stijl en verhalen beïnvloeden over de hele wereld de mode, games en reclame. Vrijwel iedere stad of bedrijf heeft zijn eigen mascotte. Deze Yuru-chara hebben vaak een eenvoudig, ietwat onhandig of grappig uiterlijk, en worden ingezet om steden, regio’s, evenementen of bedrijven te promoten. Yokogawa heeft een hele mascottefamilie luisterend naar de naam #YokoPups. Ze worden gebruikt om ingewikkelde processen op een begrijpelijke manier uit te leggen aan een breder publiek. |
| En dat is handig want hoe maak je helder wat groene waterstof is waar Yokogawa PLC’s voor levert, en waarom we dat moeten omarmen. Gasunie legt al jaren een landelijk waterstofnetwerk aan, lees Bouwmaterialen. Jules Verne schreef het in zijn roman ‘Het geheimzinnige eiland‘ ‘Water is de steenkool van morgen, en waterstof de energie van morgen’. Ik moest eraan denken toen de overheid op 1 januari 2026 de nieuwe Energiewet aankondigde, met aangepaste regels voor o.a. het gebruik van zonnepanelen, elektrische auto’s, warmtepompen en dynamische tarieven. |
| De op hetzelfde moment gepubliceerde berichten over stijgende energietarieven als gevolg van de afsluiting van de straat van Hormuz bezorgden mij een déjà vu. In 2022 waren we in ons raadhuisje voorzien van CV, zonnepanelen, airco’s die verwarmden en een houtkachel, maar we hadden ook een variabel energiecontract, en de prijzen bleven maar stijgen! Een vast contract afsluiten was niet mogelijk, dus waren we behoorlijk de klos, lees De nachtkoerier en bekijk het in die tijd door BK gemaakte schilderij Nachtkoerier, zie afbeelding bij dit verhaal. |
| Na onze verhuizing naar ons huis Aan de Berg in Montfort Limburg in november 2023, en toen de energiestorm was gaan liggen, sloten wij een driejarig energiecontract af dat zou eindigen in november 2026. En dan is het bijna winter en is de verwachting dat de prijzen weer zullen stijgen. Om te voorkomen dat er wederom geen vaste contracten meer afgesloten kunnen worden, maakten wij gebruik van mogelijkheid om boetevrij te kunnen verlengen. En nu maar afwachten welke verrassingen de kleine lettertjes van de nieuwe energiewet voor ons in petto hebben. Hoezo? De overheid stuwt, los van het contract, de belasting op gas stapsgewijs omhoog. |
| Hierdoor wordt de energierekening voor gasverbruikers elk jaar hoger, terwijl de belasting op (groene) stroom daalt of stabiel blijft. De reden? Hoe duurder de belasting op gas, hoe rendabeler het voor de gebruiker wordt om van het gas af te gaan. Maar dan moet er wel een bruikbaar en betaalbaar alternatief zijn toch? Huizen verwarmen met (groene) waterstof klinkt aantrekkelijk omdat het via bestaande gasleidingen zou kunnen, lees Bouwmaterialen. Maar de industrie gaat voor want die hebben momenteel geen andere opties om te verduurzamen. En hiervoor bouwt Shell de gigantische fabriek Holland Hydrogen I op de Maasvlakte, waar Yokogawa de apparatuur voor levert. |
| Veel Japanse huizen hebben helemaal geen verwarming. En ook geen isolatie of dubbel glas. De winters kunnen behoorlijk koud zijn, vooral in het noorden. In plaats van het hele huis te verwarmen, gebruiken Japanners losse apparaten zoals kerosinebranders of airco’s. De kotatsu, de verwarmde tafel met een deken en aan de onderkant van de tafel een ingebouwd verwarmingselement, spreekt erg tot de verbeelding maar is in Nederland niet of nauwelijks bekend. Evenals de Japanse tatami-matten die in de zomer koel zijn, en in de winter warm. |
| Japan is sterk vertegenwoordigd in onze interieurs en vormgeving. De Duitse architect Bruno Taut ontdekte in de keizerlijke Villa Katsura in Kyoto een ongekende soberheid. Hij was de eerste die de functionele en minimalistische schoonheid van de reeks in elkaar overlopende paleisgebouwen vergeleek met de ideeën van het westers modernisme. In 1933 vluchtte hij, vanwege de opkomst van nazi-Duitsland, naar Japan en schreef er verschillende boeken over de Japanse cultuur en architectuur. Zijn publicaties trokken de aandacht van Walter Gropius en verschillende Bauhauskunstenaars, en ook Le Corbusier en Mondriaan zijn schatplichtig aan de minimalistische en geometrische esthetiek van het Katsura-complex. Villa Katsura heeft de ontwikkeling van de moderne bungalow beïnvloed met zijn rechte vormen, forse oversteken, grote raampartijen, strakke lijnen, gelijkvloerse plattegronden en een vloeiende overgang tussen binnen en buiten. |
| Wist je dat de naoorlogse bungalow in Nederland min of meer is afgeleid van de Amerikaanse bungalowbouw? En dat de Amerikaanse bungalow sterk was geïnspireerd op het werk van Frank Lloyd Wright? Ook híj liet zich beïnvloeden door de traditionele Japanse architectuur. Frank Lloyd Wright vertaalde deze bouwstijl naar een eigen, moderne Amerikaanse architectuurtaal. Bekende architecten als Gerrit Rietveld en Abe Bonnema waardeerden de ongewone frisheid en de manier waarop zijn Usonians (betaalbare, gelijkvloerse eengezinswoningen die Wright vanaf 1936 ontwierp voor de Amerikaanse middenklasse) in harmonie bracht met de omringende natuur. De ideeën van Frank Lloyd Wright sijpelden via standaard cataloguswoningen door naar de Nederlandse bungalowbouw, en ons huis Aan de Berg is er een voorbeeld van, zie hier. |
| Ook het museale pand van Art Gallery Rozendaal dat is gebouwd tussen 2013 en 2015, is omringd door groen en heeft een directe verbinding met buiten. De krachtige horizontale lijn die het lage, uitgestrekte karakter van een gelijkvloerse gebouw versterkt, doet denken aan Museum Kröller-Müller. Het is een ‘plek waar kunst, wonen en natuur samenkomen’. Wim Quist (1930-2022), architect van Museum Kröller-Müller ontwierp zestig jaar geleden ‘een gebouw tussen de bomen’ met een gedetailleerde maar ook sobere modernistische uitstraling. Hij stelde architectuur in dienst van de kunst, de omliggende natuur en zelfs van het licht, Lees ook Kroon op het werk. |
| Vanaf het moment dat Japan zijn grenzen openstelde, raakten impressionisten zoals Monet, Degas en Van Gogh gefascineerd door houtdrukkunst (Ukiyo-e), een stijl met uitgesproken kleurvlakken, asymmetrische composities, krachtige belijningen en het gebruik van typografie. De term Ukiyo ‘zwevende of vergankelijke wereld’ komt uit het 17e-eeuwse Japan, en verwijst naar de uitgaans- en plezierwijken in Edo, nu Tokio. |
| Vincent van Gogh kocht zijn eerste ukiyo-e prenten in 1885 in Antwerpen, maar breidde zijn verzameling tijdens zijn Parijse periode (1886-1888) uit tot ruim zeshonderd stuks, met onder andere werk van Hokusai. De echte doorbraak van de Japanse kunst kwam toen Japan gebruiksvoorwerpen introduceerde op de Wereldtentoonstellingen van Londen (1862), Parijs (1867) en Wenen (1873). Het Japonisme met kimono’s, waaiers, parasols, het woord japon, kamerschermen en gelakte voorwerpen, werd een rage bij het Europese publiek, en het was een onuitputtelijke inspiratiebron voor kunstenaars. |
| Ook mijn moeder droeg in de jaren zestig een kimono in huis, en stak op gezette tijden een waaier in haar tas. Haar washi-papieren parasol was puur decoratief, en werd door haar drie dochters regelmatig gebruikt tijdens verkleedpartijen. De silhouetten van de kimono beïnvloedde wereldwijd kunstenaars en ontwerpers. BK maakte als jonge kunstenaar een object met verschillende kimono’s, maar dan uitgevoerd in lood, zie Uit het lood geslagen. De kledingindustrie experimenteerde volop met stoffen bedrukt met Japanse ukiyo-e-prints die vooral Pop Art beïnvloeden. |
| In Japan was ukiyo-e oorspronkelijk bedoeld als goedkope kunst voor de middenklasse, en Pop Art deelde dit ideaal door reclame en strips als kunst te beschouwen. Japanners gebruikten geen schaduwen of diepte, maar werkten met egale kleurvlakken en zware zwarte lijnen. Pop Art-kunstenaars Roy Lichtenstein en Andy Warhol gingen te werk volgens dezelfde methode, en Andy Warhols zeefdrukken van de iconische Campbell’s soepblikken staan symbool voor de naoorlogse consumptiemaatschappij. Zelden werd een nieuwe kunststroming zo populair, lees The art of soup. |
| In 1992 bezochten wij de tentoonstelling Pop & Artvertising in Museum Bommel van Dam in Venlo, het eerste museum voor moderne kunst in de provincie Limburg. De tentoonstelling draaide om de wisselwerking tussen Pop Art en commerciële reclame, en toonde hoe kunstenaars zich lieten inspireren door de consumptiemaatschappij. Het museum was omgebouwd tot supermarkt met de naam Mubo, lees ook Kruidenierskunst. De tentoonstellingscatalogus was had de vorm van een bruine papieren boodschappentas met handvat, en we hebben hem nog altijd. |
| De inhoud van de tas (de tekst) was interessant. De grote vraag die gesteld werd was ‘waar ligt de grens tussen kunst en reclame’. Toen BK als kunstenaar werd binnengehaald in de reclamewereld, produceerde hij als artdirector voor grote merken een eindeloze stroom ontwerpen en tekeningen voor producten, showrooms en beurzen. BK kwam als kunstenaar in de reclame terecht, en bleef altijd kunstenaar. Andy Warhol daarentegen was reclametekenaar en etaleur en wilde als kunstenaar geaccepteerd worden. Maar hij werd in zijn reclametijd niet door de kunstwereld geaccepteerd. |
| Reclame was middelmatig. Commerciële kunst stond voor berekening, routine, vermenigvuldiging en zelfs bedrog. De ware spiegel van de ziel, het innerlijk gevoel en het overdreven idealisme van het abstract expressionisme voerde nog altijd de boventoon in de kunst. Idealisme tegenover materialisme. Lees bij Kunsthandel hoe Amerika op het hoogtepunt van de Koude Oorlog belsoot het communisme te bestrijden met cultuur. Maar hoe schopte Andy Warhol het uiteindelijk van reclametekenaar tot gevierd Pop Art-kunstenaar? Geld was de aanzet voor zijn roem als kunstenaar, en wel in de vorm van het Amerikaanse dollarbiljet. |
| In een poging Andy Warhol uit een dip te halen zette een New Yorkse galeriehouder hem op het spoor om alledaagse dingen te gaan schilderen. Dingen die mensen herkennen, zoals dollarbiljetten of een blikje soep. Populaire dingen. Pop Art. En dat hebben we geweten. In juli 1962 had Andy Warhol zijn de eerste galerietentoonstelling met de Campell’s soepblikken, en vanaf dat moment werd reclametekenaar Andy Warhol in de kunstwereld als kunstenaar geaccepteerd. |
| Een kunstenaar kiest zijn onderwerpen zelf, een reclamemaker niet. Er wordt wel beweerd dat kunst de uitdrukking is van de persoonlijke waarheid van de maker, en dat bij reclame het product zelf de waarheid is. De opdrachtgever bepaalt het onderwerp, en de reclamemaker blijft anoniem. In 1995 kwamen deze twee werelden voor BK verrassend bij elkaar. Hoe dan? Hij nam op hetzelfde moment deel aan de KunstRAI met Galerie Lieve Hemel, als aan de AutoRAI, met een object voor Seat. |
| Pon introduceerde op de AutoRAI de Seat Alhambra in een decor van zand en BK kreeg de opdracht een model van de auto uit te voeren op ware grootte in zand. Een knap staaltje beeldhouwwerk als je bedenkt dat het voertuig nog niet voor handen was en hij zich moest behelpen met werktekeningen. Wij liepen heen en weer van de ene naar de andere hal, en op de KunstRAI werd BK herkend en aangesproken. Op de AutoRAI daarentegen keken mannen in pak enigszins verbaasd toen hij vertelde dat hij de maker van het object was. |
| Tekstschrijvers, artdirectors en regisseurs zijn niet meer dan artistieke uitvoerders. De eigenlijke kunst van reclame is de kunst van het verdienen van geld. Omzet, daar gaat het om, het verleiden van mensen om geld uit te geven ‘Geld verdienen is de meest fascinerende vorm van kunst’, zei Andy Warhol in een interview. En ook Rob Scholte, misschien wel de Nederlandse evenknie van Andy Warhol en ook aanwezig in het Mubo, schuwt geld niet. Hij bewerkt als Andy Warhol bestaande afbeeldingen tot eigen kunst. |
| Wist je dat mijn Puttertjes-logo is geïnspireerd op zijn ‘Embroidery Show’? Wij bezochten de expositie van zijn omgekeerde borduurwerken in Museum de Fundatie Zwolle in 2017, waar veel van de door Rob Scholte zich toegeëigende borduursels waren afgeleid van de kunstwerken van Rembrandt, Vermeer en Van Gogh. Het logo van puttertjes.nl is opgebouwd uit pixels. Een pixel is als een borduursteek, en het originele Puttertjes-logo is een borduurwerkje. Ook de achterkant (verso) is interessant, vaak zie je iets anders, en de wirwar van draden volgt de weg naar het eindresultaat. |
| Rob Scholte tekende als jongen al graag, maar pas toen hij het boek ‘Een cheque voor de tandarts’ (1967) van J. Bernlef en K. Schippers had gelezen besloot hij kunstenaar te worden. De titel van het boek verwijst naar een anekdote uit 1919 waarin een tandarts een handgetekende fantasiecheque van kunstenaar Marcel Duchamp als betaling accepteerde. Duchamp laat hiermee zien dat kunst en de alledaagse werkelijkheid samenvallen, en dat het onderscheid niet meer in het object zelf zit, maar in degene die de betekenis bepaalt. |
| Maximale vrijheid. Zoals de Poolse kunstenares en huisgenoot van Marcel Duchamp Elsa von Freytag-Loringhoven (1874-1927) het uitdroeg. Zij zag zichzelf als levend kunstwerk, en behandelde haar eigen verschijning als kunst. Ze liep rond in extravagante, zelfontworpen outfits van gevonden materialen, gedecoreerd met blikjes, postzegels en veren. Zij zag, evenals BK, de schoonheid in dingen die anderen weggooiden. BK zegt in een interview; ‘Mij fascineert het gebruikte, het weggegooide, het verwaarloosde. Ik schilder de schoonheid van de slijtplekken; de sporen die de mensen en de tijd achterlieten. Lees over de expositie ‘Bijzonder Alledaags’. |
| Zoals Rob Scholte besloot kunstenaar te worden nadat hij het boek ‘Een cheque voor de tandarts‘ had gelezen, zo raakte de Hongaarse wetenschapper Leo Szilard in de ban van het boek ‘The World Set Free‘ (1914) van H.G. Wells, een sciencefictionroman over de ontdekking van kernenergie. De roman kondigde een tijdperk van overvloedige, schone energie en industriële vooruitgang aan, maar gaandeweg het verhaal bleek kernenergie een destructief en oncontroleerbaar wapen. Leo Szilard las het boek in 1932, en het hielp hem bij het bedenken van de uiteindelijke atoombom. Hij bedacht het theoretische principe van de nucleaire kettingreactie, een zelfonderhoudend fenomeen, een vorm van kunstmatige intelligentie en te vergelijken met AI nu. Robert Oppenheimer leidde de daadwerkelijke bouw van de bom. Leo Szilard heeft serieus geprobeerd het gebruik van de bom tegen te houden, hij wenste dat het idee zou leiden tot een nieuwe energiebron, zodat de mensheid niet langer afhankelijk zou zijn van fossiele brandstoffen. |
| H.G. Wells zag al vroeg dat technologie een tweesnijdend zwaard was. Enkele van zijn boeken zijn werkelijkheid geworden. Waaronder ‘The First Men in the Moon‘ (1901), en lees bij Apparaten hoe het hoorspel ‘The War of the Worlds‘ van Orson Welles dat was gebaseerd op het gelijknamige boek van H.G. Wells, in 1938 wereldgeschiedenis schreef. De verhalen van H.G. Wells hadden grote gevolgen. Op 6 en 9 augustus 1945 wierp de Amerikaanse luchtmacht atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Amerika toonde zijn superioriteit vooral aan Rusland. Maar waarom Rusland? Beide landen waren toch bondgenoten in de Tweede Wereldoorlog? Jazeker, maar dat was een tijdelijke gelegenheidsalliantie vanwege de gezamenlijke vijand nazi-Duitsland. |
| Sinds de Russische Revolutie, lees De Russen, in 1917 stonden Amerika en Rusland op gespannen voet met elkaar vanwege aan de ene kant het kapitalisme en aan de andere kant het communisme. Dat was het begin van de wapenwedloop. Lees bij Kijken, luisteren, doorgeven (KLD) welke rol een voormalig atelier van BK speelde in de Koude Oorlog en hoe BK op die bijzondere plek enkele Koude Oorlog-schuilplaatsen op doek vastlegde. In Hiroshima en Nagasaki zijn de sporen van de vernietigende atoombommen nog altijd tastbaar aanwezig in de vorm van specifieke ruïnes, monumenten en musea. |
| Wist je dat er in 1983 net buiten Nagasaki een kleine Hollands dorp is gebouwd? Het idee ontstond na een bezoek van de Japanse ondernemer Yoshikuni Kamichika aan Nederland. Hij was onder de indruk van de Hollandse architectuur, en hij besloot enkele opvallende Nederlandse gebouwen te kopiëren langs de baai van Omura bij Nagasaki. Het stadhuis van Gouda, de Utrechtse Dom, het Amsterdamse Centraal Station en enkele Amsterdamse grachtenpanden liggen op steenworp afstand van elkaar. Er is zelfs een Wassenaarse wijk gebouwd waar Japanners wonen. |
| En zo vallen kunst en alledaagse werkelijkheid samen. Wanneer er in 1988 wordt begonnen met de bouw van een replica van Huis ten Bosch, krijgt Rob Scholte in 1991 de opdracht om de Oranjezaal te beschilderen. Het indrukwekkende middelpunt van Paleis Huis ten Bosch geldt als een van de belangrijkste Nederlandse kunstwerken uit de Gouden Eeuw. Koningin Beatrix gaf geen toestemming voor het kopiëren van de binnenkant van haar paleis, en de Japanners zochten met de hulp van oud-directeur van het Rijksmuseum dr. Simon Levie een hedendaagse Nederlandse kunstenaar die een nieuwe schildering kon maken. |
| De keuze viel op Rob Scholte omdat van hem bekend was dat hij, net als oude meesters, met assistenten werkte. Bovendien gebruikte de kunstenaar in zijn schilderijen bestaand beeldmateriaal, zodat hij zijn ontwerp zou kunnen laten aansluiten bij de zeventiende-eeuwse sfeer van het paleis. Lees over de Oranjezaal en de tentoonstelling ‘Nederlandse kunst in het Stedelijk Paleis, De Voorstelling’, bij Architecten en ook op welk moment het schilderij Appeltjes van Oranje van BK is terechtgekomen in de residentie van de ambassade in Luxemburg. Appeltjes van Oranje van BK is een ode is aan het 17e-eeuws stilleven, waarbij de porseleinen schaal, de vruchten en het scheepszeildoek vrijelijk zijn gebruikt als symbool voor de internationale handel. Het schilderij inspireert vandaag de dag nog altijd, en het was de aanleiding voor het maken van het schilderij De Afspraak II, een huwelijkscadeau ter gelegenheid van het huwelijk van mijn zusje (de moeder van mijn neef), en haar man op Paleis Soestdijk op 30 april 2015, lees Trouwservice. |
| Rob Scholte werkte met zijn team meer dan vier jaar aan de bijna duizend vierkante meter grote wandschildering ‘Apres nous le déluge’ (na ons de zondvloed). Hij verbeeldde zowel de historische relatie tussen Japan en Nederland als het thema oorlog en vrede met historische schepen in een felle oranje vuurzee, ontploffingen en rondvliegende ledematen, afgewisseld met moderne elementen zoals Amerikaanse helikopters. Ook is de Hollandse humor vertegenwoordigd in de vorm van zwevende wastafels en een reuze exemplaar waarin een paar zeilbootjes dobberen. |
| De beschilderde Oranjezaal in Nagasaki vervulde in het jaar 2000 een belangrijke rol bij de feestelijkheden ter ere van 400 jaar handelsbetrekkingen tussen Japan en Nederland. De indrukwekkende Oranjezaal van Paleis Huis ten Bosch in Den Haag is gedecoreerd in opdracht van Amalia van Solms (1602-1675) naar een ontwerp van architect en schilder Jacob van Campen en architect en dichter Constantijn Huygens. Het werk is uitgevoerd door twaalf verschillende schilders uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden waaronder Jacob van Campen zelf, lees ook Huizen en Villa’s. De Japanse keizer Naruhito heeft tijdens zijn staatsbezoek in juni 2026 Huis ten Bosch niet bezocht. Het keizerlijk paar verbleef in het Koninklijk Paleis op de Dam en op Paleis Het Loo in Apeldoorn. |
| Tijdens het staatsbanket in het Koninklijk Paleis op de Dam, waarbij het dessert bestond uit amandelcake met kersenbloesemsaus, waren ook de prinsessen Beatrix, Amalia en Ariane aanwezig. Ariane maakte haar officiële debuut tijdens dit diner, en ze droeg voor het eerst een koninklijk diadeem. Voor haar was dit een belangrijk moment, maar voor mij was het meest gedenkwaardige voorval het knipoogmoment van Amalia naar Ariane, zeker in het licht van het Japanse bezoek gezien. Hoe dat zo? |
| Amalia deed mij, met haar expressieve Wiske-uitdrukking, zie hier, denken aan een Japanse anime gemaakt door Hayao Miyazaki en Studio Ghibli. De media rebbelden over een ‘subtiele knipoog en een warme glimlach’, maar dát meetinstrument gaf toch echt de verkeerde waarde door. Voor mij was de knipoog een onvervalst gloeilampmoment. Het deed denken aan het krachtig optreden van haar voorganger Amalia van Solms, die samen met haar man stadhouder Frederik Hendrik een hofleven creëerde dat zich kon meten met de grote Europese vorstenhuizen. Amalia van Solms speelde hierin een centrale rol, ze was stijlvol, invloedrijk en cultureel actief. |
| In ‘The World Set Free‘ laat H.G. Wells uit de puinhopen een nieuwe wereldorde verrijzen, waarin een wereldregering garant staat voor een rechtvaardige en vredelievende samenleving op basis van wetenschap, rede en het verantwoorde gebruik van kernenergie. Hoop geeft veerkracht. En wie weet komt er straks een nieuwe bloeiperiode onder koningin Amalia. |
| Maak een zomerse reis van Nederland via Kent en Amerika naar Japan. Bezoek Art Gallery Rozendaal in Montfort en maak kennis met het werk Adem van respect van Maria Verstappen. Lees alles over de kersenbloesem in het boek ‘Sakura‘ van Naoko Abe en op de website van Collingwood Ingram. Ontdek in Nederland de Japanse Tuin op landgoed Clingendael, en Baarlo, hét Kersenbloesem-dorp aan de Maas. In België is er een Japanse Tuin in Hasselt, waar in het voorjaar het traditionele Hanami-kersenbloesemfestival wordt gevierd evenals in het Wereldmuseum in Leiden. Daar is ook de Japancollectie is te zien. Onderga ‘De zwevende wereld’ van Annejet van der Zijl, over het leven in Japan van de Nederlandse legerarts Franz von Siebold en zijn dochter Oine. Blader door het zojuist uitgegeven Nippon – Japan door de ogen van Philipp Franz von Siebold, 1832-1852. Bekijk de verzameling van Franz von Siebold in het Japanmuseum SieboldHuis in Leiden en ga naar de Hortus botanicus aldaar. Beleef de Deshima Experience in het Wereldmuseum in Leiden en thuis. |
| Ben je benieuwd hoe het is om in Japan te wonen? Luister dan naar de vermakelijke podcast Abroad in Japan van Chris Broad die op 22-jarige leeftijd onbevangen het land tegemoet trad. Leer over de taal, autorijden, het eten, wonen en de omgang met mensen. Als je geïnteresseerd bent in de politieke, culturele en sociale ontwikkelingen in het Japan van vandaag, kun je terecht bij De Japanoloog, een uiteenlopende podcast van Anoma van der Veere en Thom van Dam over snelle treinen, voetbal, Pokémon, tien miljoen lege huizen, de jongste ruzie tussen Japan en China en over het Japanse eiland Okinawa dat door zijn unieke geografische ligging en de aanwezigheid van Amerikaanse militairen één van de meest kritieke geopolitieke knooppunten ter wereld is op nog geen 100 kilometer van Taiwan en dichtbij China. En hoe kijkt Ruben Terlou vandaag de dag naar de Zuid-Chinese Zee? Zie bij tips onderaan. |
| Neem vooral ook kennis van de podcast Breuklijn Oost-Azië van Remco Breuker en Casper Wits, een Nederlandse geopolitieke podcast over China, Japan, Taiwan, Noord-Korea en Zuid-Korea. Wist je dat er door toedoen van Azië in de Tweede Wereldoorlog drie rijken ten onder zijn gaan? Uit het Britse-, het Nederlandse- en het Franse rijk zijn nieuwe landen ontstaan waaronder Vietnam, Laos, Cambodja, Indonesië, Birma, India, Ceylon (Sri Lanka), en Pakistan. Lees er alles over in het nieuwste boek Bloedrode dageraad, de Tweede Wereldoorlog en de geboorte van het moderne Azië van sinoloog en Cambridge-historicus Hans van de Ven. Draaide de Tweede Wereldoorlog in Azië om een afrekening met het Europees imperialisme? Het leidde in ieder geval tot nieuwe spanningen die nogal altijd actueel zijn, bijvoorbeeld over Taiwan, tussen Noord- en Zuid-Korea en de heerschappij over de Zuid-Chinese Zee. Waar het heen gaat en in wat voor wereld wij vandaag de dag leven, lees je in De naderende storm. Macht, conflict en lessen uit de geschiedenis van Odd Arne Westad. |
| Leer hoe Japan transformeerde van een feodale samenleving in de late 19e eeuw tot een agressieve militaire macht. Herdenk op 15 augustus officieel het einde van de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden. Op deze dag in 1945 capituleerde Japan, waarmee er een eind kwam aan de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië en de oorlog in Azië. Ontdek het succes van het na-oorlogse Japan via de podcast van Maarten van Rossem & Tom Jessen. Lees hoe Shinkichi Tajiri na de aanval op Pearl Harbor werd behandeld in Amerika, hoe hij van Amerika naar Europa vluchtte, hoe hij zijn eigen unieke stem en stijl heeft moeten ontdekken voordat hij betekenisvolle kunst kon maken, en hoe kunst hem hielp al die indringende oorlogservaringen te verwerken. Verbaas je ook over de manier waarop zijn werk ten onrechte werd gezien als verheerlijking van het militairisme. Ga naar het Nassauplein in Den Haag en bekijk zijn Wachter die de vrijheid symboliseert en die daar in 1996 met behulp van o.a. het Ministerie van Defensie is geplaatst toen in Nederland de dienstplicht werd afgeschaft. |
| En sta als laatste stil bij het verhaal van de brugwachters van Venlo. Deze brug werd in de Tweede Wereldoorlog meerdere keren gebombeerd door de Duitsers, maar ook door piloten van de Royal Air Force. De Wachters van Tajiri figureren als hoeders van de stad. Ze symboliseren alertheid, waakzaamheid en weerbaarheid. |
| Japan is een land van uitersten. Naast agressie is er schoonheid in veel vormen. Ontdek Japan via de troostrijke animes My Neighbor Totoro, Spirited Away, Princess Mononoke en The Boy and the Heron van Hayao Miyazaki en Studio Ghibli. Ga op zoek naar The Last Samurai met Tom Cruise in de hoofdrol en de film Drive My Car, een modern drama over verlies, communicatie en menselijke relaties, gebaseerd op een verhaal van Haruki Murakami. De serie Shōgun neemt je mee naar het feodale Japan, waarin een Engelse zeevaarder zich mengt in de politieke intriges van de samurai. Wist je dat de film Memoirs of a Geisha van o.a. Steven Spielberg het oude Kyoto tot leven brengt? In de film Jiro Dreams of Sushi en de film Kokuho (over ambitie en traditioneel theater) kom je erachter hoe streng de opvolging van vader op zoon vandaag de dag nog altijd geregeld is, en hoe hoog de prijs is die je moet betalen om de beste te worden in je vak. En vergeet vooral Dr. Nakamats niet, de kampioen van Japanse uitvindingen wordt geportreteerd in de documentaire Watch The Invention of Dr. NakaMats uit 2009. In 2026 is hij 98 jaar, lees ook Productontwikkeling. |
| Bespeur de roemruchte geschiedenis van KEMA in Arnhem (3 delen). Maak kennis met de Electricity Campus in Arnhem gevestigd op het voormalige KEMA-terrein, nu Arnhems Buiten. Deze innovatiehub richt zich volledig op de energietransitie en elektrificatie. Heb oog voor de bijzondere architectuur op het landgoed, en het mooie park. Neem kennis van de geschiedenis en de activiteiten van Yokogawa via de website van de bedrijf en lees de 3-delige NRC-reportage over groene waterstof in Nederland. Reis naar Japan en bezoek Shibuya, de wijk in Tokio waar Yokogawa zijn eerste vestiging opende. Steek de Shibuya-crossing over omringd door duizenden anderen, begroet Hachi en laat je tranen lopen bij de film Hachi: A Dog’s Tale. Neem de supersnelle zweeftrein naar Nagasaki. |
| Bekijk de voormalige Nederlandse handelspost Deshima dat sinds 2006 is ingericht als openluchtmuseum met herbouwde historische huizen en pakhuizen. Ga naar het Vredespark van Nagasaki en sta stil bij het atoombombardement van de stad op 9 augustus 1945 en Hiroshma op 6 augustus 1945. Neem ook een kijkje in het naastgelegen Atoombommuseum. Verbaas je over Holland Village en Huis ten Bosch en bekijk ‘Après nous le déluge‘ van Rob Scholte en zijn team. Bedenk dat de Franse uitdrukking, die wordt toegeschreven aan koning Lodewijk XV, wordt gezien als een voorbode van de Franse Revolutie en de ondergang van Frankrijk. |
| Sluit aan het eind van de rit de reis af met een bezoek aan Amsterdam. Verheug je daar op een ontmoeting met het werk van de bijna honderdjarige nog levende Japanse kunstenares Yayoi Kusama. Haar werk staat wereldwijd bekend om haar experimenten met patronen, zelfbeeld en het concept van ‘oneindigheid, eeuwigheid en grenzeloosheid’. Bezoek in Amsterdam ook Galerie Lieve Hemel de en laat je verrassen door de verbeelding van Bert Kinderdijk (BK) en de kunstenaars van de galerie. |
| En zo kan het gebeuren dat een toevallige ontmoeting met één enkel schilderij een wereld in beweging zet. Het werk met de treffend gekozen titel Verstilde storm bracht mij van Nederland via Engeland en Amerika in Japan. Nippon of Nihon betekent ‘oorsprong van de zon’, het Yokogawa-logo in de vorm van een gele diamant, staat voor de zon. De zon speelt in Japan een grote rol, en Japanners noemen hun land ‘Land van de rijzende zon’. De zon is onze belangrijkste energiebron, de bron van alle leven op aarde. Maar hoe bereiden wij ons voor op een naderende storm? |
|
| afb: Schilderij ‘Nachtkoerier’, Bert Kinderdijk | olieverf op doek, 40x50cm | 2022 afb: detail ‘Een onvervalst gloeilampmoment’, uit een schildering, 200x300cm, van Bert Kinderdijk |
| Tips: Let op! De tips hebben geen link, kopieer de regel en plaats die in de browser Geschiedenis Foxboro Soest | Historische vereniging The Foxboro Company Amerika Wat is een PLC? | KennisHub Kalibratieservices voor instrumentatie | Yokogawa Art Gallery Rozendaal | Montfort Maria Verstappen | Adem van respect Kunstboek ‘Waar stilte spreekt’ | Maria Verstappen Boek ‘De zwevende wereld’ | Annejet van der Zijl Boek Nippon – Japan door de ogen van Philipp Franz von Siebold, 1832-1852 Boek ‘Sakura’ | Naoko Abe Website Collingwood Ingram De Grote Londense Smog Museumpark Kensington Londen Westgate-on-Sea Erfgoedcentrum Henry Seebohm | Oprichter van de British Ornithologists’ Club De VOC handelspost Deshima | Tokyo.nl Hirado de eerste Nederlandse Handelspost in Japan in 1609 Beleef de Deshima Experience in het Wereldmuseum in Leiden en thuis Tentoonstelling Tokyo Tokyo | Richard Koek | Japanmuseum SieboldHuis Leiden | 3 april t/m 6 september 2026 Tentoonstelling | Licht over Deshima | Japanmuseum SieboldHuis Leiden | 24 september t/m 28 februari 2027 Hortus Botanicus Leiden, de oudste Hortus van Nederland Siebold Museum Würzburg Boek ‘Fortuna’s Kinderen’ | Annejet van der Zijl Streekhistorie: Fortuna’s kinderen, een kroniek over de familie Herckenrath uit Monster Villa Ouwendijck te ‘s-Gravenzande | De liefde vanuit Villa Ouwendijck voor Geerbron Westlands Museum over kunst, tuinbouw en de streek | portret van Leon Herckenrath door Jan Willem Pieneman, 1836 Plaquette van het handelshuis in San Francisco van de ‘s-Gravenzandse James de Fremery, naar Kunstmuseum Westland Tentoonstelling Nederland en Japan Door de tijd verbonden | Koninklijk Paleis Amsterdam Hoe het Westen Japan omarmde Briefwisseling koning Willem II en shogun van Japan | Ons verleden Geschiedenis van Japan | Historiek De ‘Meiji Restauratie’ (1867-1912) | VPRO Tegenlicht YouTube De eeuw van Azië | Het wereldbeeld van Kishore Mahbubani De geschiedenis van Tokyo | Tokyo.nl Japan tijdens en na de Eerste Wereldoorlog | Vincent Kramers Imperial Hotel Frank Lloyd Wright Tokyo Frank Lloyd Wrights iconische Imperial Hotel | Meiji-Mura Museum Het Teikoku Theater door Tamisuke Yokogawa | Het beste theater van Tokio Warenhuis Mitsukoshi, Nihonbashi, Tamisuke Yokogawa | OldTokyo.com Mitsui Main Store building, Tamisuke Yokogawa Geschiedenis van Yokogawa Over de architect Tamisuke Yokogawa | Ypma Yokogawa 100 jaar Yokogawa: een stukje Japan in Amersfoort | Amersfoort Business YouTube 3 delen | De roemruchte geschiedenis van KEMA in Arnhem Explosies en radioactief materiaal in testbunker bij KEMA in Arnhem #1 | GLD Doc Het grootste testlab ter wereld voor apparaten staat in ARNHEM #2 | GLD Doc De roemruchte geschiedenis van KEMA in Arnhem | Gld Doc #3 De geschiedenis van KEMA-KEUR | Dekra Bedrijvenpark Arnhems Buiten Holland Hydrogen I Maasvlakte Is groene waterstof écht de toekomst?| Never waste a good crises | vrt Hydrohub MegaWatt Test Centre Groningen 3-delige NRC-reportage over groene waterstof in Nederland De ramp met de Hindenburg | Historiek De Kanto-aardbeving in Japan (1923) | Historiek Een terugblik op de grote Kanto-aardbeving van 1923 Ontdek Shibuya | Tokyo.nl Yokogawa Europe B.V. | Amersfoort Uitgevers | Column Bedrijven voor Bedrijven Claudia Zielman Bert Kinderdijk | Schilderij Bedrijfsjubileum installatiebedrijf Victoriaanse tijd (1837-1901) | Historiek The Gardens of Collingwood Ingram | The Grange, Benenden in Kent Russisch-Japanse Oorlog (1904-1905) | Historiek Japan vaart nieuwe koers en bouwt raketbasis dichtbij Taiwan | Anoma van der Veere NOS Pacifistisch Japan wil zijn spierballen laten zien | Anoma van der Veere NRC Japanse premier Takaichi wil Trump toch helpen in Straat van Hormuz | Wieland van Dijk NRC Japanse koerswijziging: van vredesnatie naar wapenexporteur | Anoma van deer Veere NOS National Cherry Blossom Festival | Washington DC Kamikaze – Japanse zelfmoordeenheden tijdens WOII | Historiek Yasukuni-schrijn Tokyo | Wikipedia Kōkyo | Het Keizerlijke Paleis in Tokyo | Tokyo.nl De geschiedenis van Japan en de ingrijpende heropbouw en economische groei na WOII | Historiek Staatsbezoek van het Japanse keizersechtpaar aan Nederland en België Jaarlijkse herdenking op 15 augustus bij het Indisch Monument in Den Haag voor alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië Hai Berden en Seacon Stadion de Koel | Venlo ‘Venlo is de logistieke hotspot van Nederland’ | NRC VVV schittert zolang Keisuke Honda kan schitteren | NRC VVV Venlo wil een cultclub zijn | NRC Feyenoordshirt 1983-1984 | RetrOriginalFootball Johan Cruijff in actie in het Gouden Gidsshirt van Feyenoord, tijdens het seizoen 1983-1984 | NOS Pokémon x Van Gogh Museum Pokémon Trading Card Game TCG-evenementen 2026 NL en BE Cobra-kunstenaar Shinkichi Tajiri | Amerikaanse Japanner uit Venlo Na Pearl Harbor: internering van Japans-Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog Een jubileumtentoonstelling over Shinkichi Tajiri | Museum Bommel van Dam Venlo Shinkichi Tajiri Estate Flying tot the moon | Puttertje o.a. over de Knoop van Tajiri | Claudia Zielman PDF De Wachters van Shinkichi Tajiri | AKU Fontein Bombardementen op de Maasbruggen Baarlo | hét Kersenbloesem-dorp aan de Maas Fleuren | een van de grootste kersenboomkwekerijen van Europa YouTube Hans Reijnders bijna klaar met zijn kunstwerk over Baarlo Kastelenroute Kastelen van Baarlo PokePark Tokyo is geopend! | Tokyo.nl Beroemde graffitiwand na 20 jaar weg uit Arena | AT5 Graffiti in Japan | Yokogaomag.com De Shibuya Crossing | Tokyo.nl Hachiko | Tokyo.nl Film Hachi: A Dog’s Tale Manga en Anime | Tokyo.nl De populariteit van yuru kyara yokogawa.yokopups | Insragram Boek ‘Het geheimzinnige eiland’ | Jules Verne uit 1874 Nieuwe energiewet 1 januari 2026 De Kotatsu: Japans gezelligste geheim | Akiya Japan Carola Hein over de tatami-mat: vloerbedekking, bouwelement en lifestyle | Het Nieuwe Instituut De hardnekkige mythe van Bruno Taut | Herman van Bergeijk | Archined De keizerlijke Villa Katsura: hét definitieve boek | Daniella Ohad Designhistorica Keizerlijke Villa Katsura Frank Lloyd Wright en Japan Het werk van Frank Lloyd Wright | Frank Lloyd Wright Foundation Art Gallery Rozendaal Montfort | Architectenbureau Nieuw Architectuur Echt Kröller-Müller Museum | Quist Wintermans Architekten Hoe het japonisme de moderne kunst heeft gevormd Japonisme | MET Museum New York Ukiyo-e Japanse houtsneden | Tokyo.nl Japanse prenten uit Van Goghs verzameling | Van Gogh Museum Amsterdam Van Gogh in de ban van Japan | Van Gogh Museum Amsterdam Column The art of soup | Andy Warhol en Pop Art | Claudia Zielman Museum van Bommel van Dam | Venlo Catalogus bij Pop & Artvertising in de vorm van een boodschappentas Catalogus Rob Scholte – Embroidery Show | Waanders De omgekeerde borduurwerken van Rob Scholte | Johan Bakker Puttertjes | Doorborduren in korte columns over kunst en erfgoed | Claudia Zielman ‘Een cheque voor de tandarts’ (1967) | J. Bernlef en K. Schippers VPRO-documentaire Alreadymade | Marcel Duchamp en Elsa von Freytag-Loringhoven Groots overzicht van Marcel Duchamp in het MoMA in New York | Hans den Hartog Jager NRC Boek ‘The World Set Free‘ (1914) | H.G. Wells Hoorspel ‘The War of the Worlds‘ van Orson Welles naar boek van H.G. Wells De atoombom op Hiroshima en Nagasaki | Historiek Boek Genius in the Shadows | biografie van Leo Szilard Gelegenheidsalliantie tussen de USSR en de VS in de Tweede Wereldoorlog Film The Last Czars | Netflix De Russen | Lord Crackfree | Claudia Zielman Puttertje 51 | Kijken, luisteren, doorgeven (KLD) | Claudia Zielman Hiroshima Peace Memorial Museum Nagasaki Atomic Bomb Museum Themapark Huis ten Bosch in Nagasaki Japan | Tokyo.nl Column Architecten | Claudia Zielman Column 31 Trouwservice | Claudia Zielman Column Kroon op het werk | Lord Crackfree ‘Apres nous le déluge’ | Team Rob Scholte Een zeeslag onder water; Monumentale wandschildering van Rob Scholte in Nagasaki | Paul Steenhuis NRC Staatsbanket Japans Keizerspaar | Koninklijk Paleis Amsterdam Knipoog van Amalia richting Ariane Hayao Miyazaki en Studio Ghibli Boek Amalia: Prinses van Oranje, grondlegster van onze monarchie | Matthias Rozemond Japanse Tuin landgoed Clingendael | Den Haag Japanse Tuin Stadt Hasselt Podcast Abroad in Japan | Schrijver, podcast- en documentairemaker Chris Broad Boek Mijn leven in Japan | Schrijver, podcast- en documentairemaker Chris Broad YouTube Abroad in Japan | Schrijver, podcast- en documentairemaker Chris Broad Podcast De Japanoloog | journalist, onderzoeker en correspondent in Japan Anoma van der Veere en Gids en vertaler in Tokyo Thom van Dam Podcast Het geheim van Japan | Maarten van Rossem & Tom Jessen Spanningen op de Zuid-Chinese Zee | Ruben Terlou | Buitenhof Podcast Breuklijn Oost-Azië | Noordoost-Azië-expert Remco Breuker en universitair docent Oost-Azië Studies Casper Wits Boek De kracht van middenmacht | Het belang van Zuid-Korea, Taiwan en Japan voor onze democratische toekomst | Casper Wits, Remco Breuker Bloedrode dageraad, de Tweede Wereldoorlog en de geboorte van het moderne Azië | Hans van de Ven, sinoloog In Azië draaide WOII om een afrekening met het Europees imperialisme | NRC Boek De naderende storm. Macht, conflict en lessen uit de geschiedenis | Odd Arne Westad Hayao Miyazaki en Studio Ghibli Animes My Neighbor Totoro, Spirited Away, Princess Mononoke en The Boy and the Heron | Hayao Miyazaki en Studio Ghibli Film The Last Samurai Film Drive My Car Film Memoirs of a Geisha | Steven Spielberg brengt het oude Kyoto tot leven Film Jiro Dreams of Sushi Film Kokuho over ambitie en traditioneel theater Documentire Watch The Invention of Dr. NakaMats Galerie Lieve Hemel Amsterdam Yokogawa | logo merk en identiteit | ‘Co-innovating tomorrow’ Japan 226 affiches uit de collectie | Stedelijk Museum Amsterdam Groot overzicht van Yayoi Kusama, een van de meest invloedrijke en vernieuwende kunstenaars van de 20e en 21e eeuw | Stedelijk Museum Amsterdam |
