| Kleuradvies | maart/april 2026 |
|---|
 |
| Afb. links; Schilderij Krukje met appels, 150×150, Bert Kinderdijk BK | Particuliere collectie Afb. rechts; Wandschildering trompe-l’oeil tropisch decor BK en BG | Particulier Laren |
| Oog voor kleur, de ondertitel van de tentoonstelling Coba Ritsema Oog voor kleur in het Frans Hals Museum in Haarlem, zette mij op een spoor. Waarom? In ons huis Aan de Berg in Montfort hangt werk van haar broer Jacob Coenraad Ritsema (1869-1943). Het Stilleven mand met vissen, hebben wij in Antwerpen gekocht van Jaap C. Ritsema, familie van…, lees bij Spiritus Sanctus. Jaap C. Ritsema verhuisde net als wij rond 2000 naar Antwerpen en woonde in ‘De Cleyne Wolvinne’ op de Grote Markt, ooit het geboortehuis van Anna Bijns (1493-1575). BK (echtgenoot en beeldend kunstenaar Bert Kinderdijk) en Jaap C. kenden elkaar uit Laren/Eemnes, waar Jaap C. een galerie had. |
| Deze kleurrijke figuur was ook de uitgever van ’t Goede Leven en Goede Smaak Bierwereld/International, tijdschriften voor iedereen die het goede leven liefheeft. Jaap C. betrok voor zijn proeverijen een historische kelder in de Vlaeykensgang dicht bij de Grote Markt. Hij bezocht bierbrouwerijen in Nederland, België, Duitsland en Luxemburg, voerde gesprekken met kopstukken uit het wereldje, maakte zelf de foto’s en had een samenwerking met Hajenius, lees Zuinig bewaarde opsteker…. Ook dronk hij een glas met ‘Brabants trekpaard’ Jean-Luc Dehaene (1940-2014), de man die in de politiek water en vuur wist samen te brengen. BK verzorgde destijds enkele illustraties bij de artikelen. |
| Wist je dat Jean-Luc Dehaene Brabants trekpaard werd genoemd vanwege zijn imago als harde werker en onverstoorbaar doorzetter? Hij was een dankbare bron van inspiratie voor cartoonisten die hem afbeeldden als haan, loodgieter, Club-Bruggesupporter en Brabants trekpaard. De politicus zag er de humor wel van in en schoot vaak in de lach bij het zien van de tekeningen. Hij begon zijn eigen knipselarchief en verzamelde rond de vijfduizend karikaturen van zichzelf. Nooit vond hij ze beledigend. Integendeel, soms hadden de tekeningen meer impact dan een redactioneel artikel in de krant. De cartoons waren niet alleen raak, hij vond het ook een vorm van kunst. |
| Jean-Luc Dehaene was een kleurrijke figuur in de politiek. In december 2023 trapte de CD&V (het Vlaamse CDA) het verkiezingsjaar 2024 af met een filmpje waarin voormalig premier Jean-Luc Dehaene via AI opnieuw tot leven werd gebracht om campagne te voeren voor de partij. Wat was het advies van de voormalige ‘loodgieter die het land door de crises loodste’? ‘Respect tonen voor de burger, doen wat moet voor het land, en af en toe wat koppig zijn.’ In 1988 vroeg koning Boudewijn Jean-Luc Dehaene (toen nog minister) de rol van informateur op zich te nemen. Het vormen van een coalitie was een politiek meesterwerk dat België na 106 dagen onderhandelen stabiliteit bracht. |
| Ook was Dehaene vanaf 1986 voorzitter van de Raad van Bestuur van Interbrew (nu AB InBev), een functie die hij bekleedde tot in 2011. AB InBev is de grootste bierbrouwerij ter wereld met topmerken als Stella Artois, Hertog Jan en Jupiler. De steenrijke families achter AB InBev hebben een connectie met de VZW Fonds Baillet Latour, genoemd naar Louis von Baillet Latour (1878-1953), echtgenoot van Antoinette de Spoelberch (1880-1943), dochter van de oprichter van de Leuvense brouwerij Artois. Hun zoon Alfred (1901-1980), de laatste mannelijke afstammeling van het geslacht Baillet Latour, erfde een fortuin en stichtte de VZW (Vereniging Zonder Winstoogmerk) Fonds Baillet Latour. |
| Het Fonds Baillet Latour is een Belgische liefdadigheidsorganisatie en steunt projecten op het gebied van gezondheid, opvoeding, cultuur, milieu en Olympische sport. Het fonds gaf een grote som geld voor de restauratie van De aanbidding van het Lam Gods, lees bij Koffie en thee. Sinds 2006 ondersteunt het fonds ook het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen KMSKA, en doneerde het een aanzienlijk bedrag voor de restauratie van het schilderij ‘Dulle Griet’, een topstuk van Pieter Bruegel de Oude uit 1563. Deze hernieuwde kleurenpracht bekeken wij tijdens de tentoonstelling Madonna ontmoet Dulle Griet in Museum Mayer van den Bergh, lees hier. |
| Museum Mayer van den Bergh is gevestigd op de Lange Gasthuisstraat in Antwerpen schuin tegenover het pand waar in onze tijd FLAMANT interieur- en woondecoratie gevestigd was, een Belgisch succesverhaal dat in 1978 is opgericht door drie broers. Na Antwerpen opende FLAMANT in het jaar 2000 een showroom in hartje Parijs. Deze winkel was de springplank naar de rest van Europa. Wist je dat koningin Paola de allereerste bezoeker was van het filiaal in Parijs? FLAMANT is hofleverancier sinds 2007, en zowel koningin Paola als koningin Mathilde zijn er vaste klant. Een welkome erkenning voor kwaliteit en vakmanschap. |
| Maar vooral voor kleur. Want de krijtige FLAMANT-verf is bepalend geweest voor hoe interieurs er vandaag de dag uitzien. Weg van het wit. Eindeloos kon ik door FLAMANT dwalen met zijn elegant ingerichte kamers, om vervolgens een paar honderd meter verderop, op de hoek van de Huidevetterstraat en de Schuttershofstraat, in ons stadsappartement met hoge plafonds, marmeren schouwen en dubbele openslaande deuren, in dezelfde sfeer te belanden. Het door BK kleurrijk gedecoreerde interieur, aangenaam verfraaid met schilderijen en objecten, was een thuis in een stad die wij nog moesten ontdekken, lees bij Dansscholen. |
| Ook maakte BK van ons latere herenhuis op Het Zuid een waar trompe-l’oeilhuis. Hoe dan? Wat dacht je van geschilderde tegelvloermotieven, niet van echt te onderscheiden nep-granito vloeren, kastpanelen versierd met festoenen, keukenbladen geschilderd in Belgisch hardsteenmotief, wanden bekleed met bladgoud, trappen belegd met bontgekleurde lopers, en muren gedecoreerd met guirlandes. En niet te vergeten, de vloer van mijn Gouden Gids-werkkamer op de tussenverdieping was beschilderd met gele Naamse steentjes met donkere pasblokjes. Alles verf. Je gelooft het niet. Het was een lust voor het oog. |
| De Antwerpse drie-eenheid FLAMANT, Pieter Porters en Axel Vervoordt waren trendy in onze tijd. Wat hebben ze gemeen? Geen koele kamers, geen harde kleuren, maar sfeervolle, warme en tijdloze inrichtingen die perfect harmoniëren met de architectuur van de huizen en de smaak van de bewoners. Pieter Porters verhuisde in 2004 van de Kloosterstraat naar Kipdorpvest, en maakte van zijn House of Porters een fantasierijk kijkpaleis compleet met luxueuze hotelsuites in verschillende stijlen. Helaas heeft hij vanwege de Antwerpse ‘werf van de eeuw’, lees Dansscholen, zijn stadspaleis verruild voor een landhuis met kasteelallures in Schilde, in de groene longen van Antwerpen. |
| Staat daar ook niet het kasteel van de Belgische antiquair Axel Vervoordt? En kocht die niet in 1968 de Vlaeykensgang, een schilderachtige 16e-eeuwse doorgang tussen de Oude Koornmarkt en de Hoogstraat in het oude centrum van Antwerpen, de plek waar Jaap C. Ritsema in het jaar 2000 de kelder betrok? Jawel. Axel Vervoordt was onder de indruk van het gastvrije karakter van deze locatie, die hij vaak bezocht omdat zijn moeder betrokken was bij de restauratie van verschillende panden. Toen bekend werd dat de plek gesloopt zou worden om ruimte te maken voor een parkeerplaats, kocht hij het geheel met een lening van zijn vader. De restauratie duurde maar liefst achttien jaar. |
| Tijdens mijn opleiding Stadsgids Antwerpen kregen wij tijdens de lessen bouwkunde een rondleiding door de gerestaureerde Vlaeykensgang en een toen nog te restaureren monumentaal gebouw aan de Suikerrui tegenover wat nu DIVA is, het museum voor diamant, zilver en edelsmeedkunst, lees ook Richting onbekend. De rondleiding werd verzorgd door een zoon van Axel Vervoordt, die inmiddels samen met zijn broer een door Axel Vervoordt in 1998 gekochte 19e-eeuwse destilleerderij aan het Albertkanaal heeft getransformeerd naar een kunstzinnige galerij en een magische plek om te wonen en te werken. Ga daar kijken! |
| De bekende Belgische interieurontwerper Axel Vervoordt die huizen inrichtte voor grootheden als Sting, Robert De Niro en Calvin Klein, werd in 2020 door de Franse staat benoemd tot Officier des Arts et des Lettres vanwege zijn wereldwijde invloed op het gebied van kunst, antiek en design en zijn inzet voor het delen van cultuur. De ceremonie vond plaats op Kasteel ’s-Gravenwezel, zijn woonkasteel in Schilde. Ook werd hij in 2024 door Koning Philippe tot baron benoemd. De ruim vijftig ruimtes van Kasteel ’s-Gravenwezel zijn naast woonhuis ook ingericht als showroom en galerij waar klanten doorheen kunnen dwalen. Een formule die is overgenomen door FLAMANT en Pieter Porters. |
| Rondom het kasteel ligt een wandelpad, en op gezette tijden liepen wij naar de daar gelegen historische hoeve met bijgebouwen waar wij op een dag binnenstapten om een losgebroken koe te melden die van plan was de drukke steenweg op te lopen. Langs de hofgracht en het Schildewandelpad bereikten we de plek waar mijn vriendin woonde. Zij betrok in 2000 met haar man en kinderen hun nieuwgebouwde residentie, een sfeervol huis te vergelijken met het huis op het schilderij Winteravond van Henri Le Sidaner, en een combinatie van alles wat FLAMANT, Pieter Porters en Axel Vervoordt te bieden hebben. Kleurrijk en warm met in alle kamers kunst uit de stal van Galerie Lieve Hemel, Galerie Mokum en van Evert Thielen, lees 50 jaar Evert Thielen en Kunsthandel. |
| Het schilderij Winteravond, een romantisch landhuis in de sneeuw waar warm licht door de ramen schijnt, zag ik voor het eerst in museum Singer Laren tijdens de tentoonstelling Laatste impressionisten: de wereld door een roze bril. In 2025 presenteerde het museum een bijzondere dubbeltentoonstelling met werken van de bevriende Franse schilders Henri Martin (1860-1943) en Henri Le Sidaner (1862-1939). Het was een van de laatste tentoonstellingen onder leiding van Jan Rudolph de Lorm die in 2025 afscheid nam als directeur van het museum. De expositie 1913. De Grote Kunstexplosie die tevens ook een kleurexplosie was, was zijn laatste knal. |
| Schilderen is toveren met kleur en Singer Laren is naar mijn idee in meerdere opzichten het meest kleurrijke museum van Nederland. Waarom? Allereerst omdat het museum overzichtelijk is en niet te groot. De tuin, het theater, het restaurant en de museumwinkel bieden veel ruimte voor ontmoetingen. Het geheel is gebaseerd op het authentieke verhaal van de Amerikaanse Anna en William Singer, verzamelaars en kunstenaars van het impressionisme en moderne kunst; stijlen met licht, kleur en beweging in alledaagse taferelen. Zij lieten rond 1900 villa De Wilde Zwanen bouwen waar zij kunstenaars ontvingen uit het dorp en daarbuiten. Sinds 1956 is het een museum en een theater. |
| Ook de tentoonstellingen inspireerden. De expositie Cuban Art Now in 2017 bezocht ik meerdere keren, lees Potlood op stadsplattegrond. Jan Rudolph de Lorm houdt van kleurige exposities vol geluksmomenten voor zoveel mogelijk bezoekers, zegt hij in een interview. Dat hij soms het verwijt krijgt alleen blije boodschappen te presenteren, deert hem niet en dat heb ik zelf ook nooit zo ervaren. De kunst in Singer Laren krijgt naar mijn idee voldoende context mee, met de nadruk op kunst in plaats van de nu zo breed uitgedragen verplichte maatschappelijke relevantie, lees De magie van de realiteit over ons bezoek aan de tentoonstelling Duitse expressionisten, voorgangers en tijdgenoten. |
| Wat aanspreekt is de combinatie kunst en handel. Het museum schuwt geld niet, en maakt er geen geheim van toekomstige donateurs in de watten te leggen. Singer Laren is een op Amerikaanse leest geschoeid instituut, dat wil zeggen: niet afhankelijk van overheidssubsidies, waardoor het min of meer zijn onafhankelijkheid kan waarborgen. Bewoners van het Gooi en ook daarbuiten dragen het museum een warm hart toe en doneren geld om deel uit te mogen maken van de ‘club’ en te genieten van het museum, het theater, de tuin, het restaurant en de winkel. Onder leiding van Jan Rudolph de Lorm en Evert van Os is het museum een groot succes geworden, en wie wil daar niet bij horen. |
| Een echte eyeopener was de expositie Kunsthandel Buffa & Zonen 1790-1951, Schoonheid te koop, in 2016. In deze tentoonstelling werd de Amsterdamse Kunsthandel Buffa & Zonen belicht, waar vanaf 1840 werken werden verkocht van een kleine honderd kunstenaars waaronder Coba en Jacob Ritsema, George Hendrik Breitner, Isaac Israëls, Kees van Dongen en Jan Sluijters. Aan de hand van correspondentie van William Singer, Kees van Dongen en Van Gogh-expert Jacob Baart de la Faille, is de fascinerende geschiedenis van deze negentiende-eeuwse kunsthandel kleurrijk in beeld gebracht. Wist je dat William en Anna Singer de grootste en belangrijkste klanten van Buffa waren? |
| Villa De Wilde Zwanen, nu onderdeel van Singer Laren, was een omgeving waar vriendschappen, relaties en contacten de verkoop van kunst stimuleerde. In de tijd van de Singers was Laren een arm boerendorp, maar inmiddels behoren Laren en buurgemeente Blaricum tot de rijkste gemeenten van Nederland. Ook BK (beeldend kunstenaar en echtgenoot) heeft een band met Laren en het museum. Hoe dan? Zijn schilderij Krukje met appels, zie afbeelding bij dit verhaal, is via een bevriende relatie van BK in handen gekomen van een medewerker van Singer Laren. En wist je dat links en rechts van de Torenlaan, de weg tussen Laren en Blaricum, huizen staan waar BK en zijn collega BG verschillende trompe-l’oeils hebben gemaakt? |
| De geschilderde muren van de biljartkamer, een kamer in het souterrain van een landhuis, ogen levensecht. De ruimte was te krap voor het plaatsen van meubels behalve een biljarttafel. Om toch sfeer aan te brengen zijn alle wanden beschilderd en de kast, de schouw en het raam met uitzicht op het zwembad in de tuin waar de ruwharige teckel door naar binnenkijkt zijn bedrieglijk echt. Zelfs de biljartbal onder de kast zou je zo kunnen oppakken. Ook in een gebouw in de tuin van een ander landhuis bij de Torenlaan waan je je in zuidelijke oorden. BG en BK creëerden een tropisch decor in een kleurrijke uitstraling, zie afbeelding bij dit verhaal en bezoek de website van BK, klik hier. |
| Op de Torenlaan woonde Alijda Ritsema, dochter van Jacob Ritsema en nichtje van Coba Ritsema. Alijda Ritsema schreef voor ons in 2001 de verklaring van echtheid voor het schilderij Stilleven mand met vissen, geschilderd door haar vader Jacob Ritsema. Maar hoe komen de Ritsema’s eigenlijk in Laren terecht? Het Ritsema-verhaal is toch verbonden met Haarlem? Waar nu ook in het Frans Hals Museum de tentoonstelling Coba Ritsema Oog voor kleur te zien is? Dat verhaal wordt kleurrijk beschreven door Heleen de Jonge-de Leur, achternicht van Jacob en Coba Ritsema, klik hier. De hieronder beschreven korte levensloop van de familie Ritsema is van haar hand. Bekijk ook vooral de afbeeldingen op Webmuseum MesdagvanCalcar. |
| Coba en Jacob komen uit een kunstzinnige Haarlemse familie. Rond 1750 verhuist hun voorvader Coenraad Ritsema van Groningen naar Haarlem. Grootvader Ritsema was tekenaar en kunsthandelaar in Haarlem, en vader Ritsema lithograaf en eigenaar van een Haarlemse drukkerij. Hij was bevriend met Paul Gabriël, schilder van de Haagse School. Ook Jannetje Moulijn, moeder van Jacob en Coba Ritsema, kwam uit een kunstzinnige familie. |
| Jacob Ritsema is in Haarlem geboren als oudste van vier kinderen. Jacob en zijn jongste zusje Coba kozen voor het schildersvak, broer Johannes werd lithograaf en volgde zijn vader op in de drukkerij, en zus Catherine (Tine) is opgeleid als pianiste. Op vijftienjarige leeftijd vertrekt Jacob voor een tekenopleiding naar Düsseldorf. Na zijn academietijd woont hij een tijdje in Scheveningen bij kunstenaar Paul Gabriël en zijn vrouw, de Luikse Victorine Urbain. Wanneer de Gabriёls besluiten om buiten te gaan schilderen in Kortenhoef, volgen bevriende kunstenaars en leerlingen hun voorbeeld, waaronder Jacob Ritsema en Geesje Mesdag-van Calcar. |
| Kortenhoef was gemakkelijk bereikbaar. Vanaf het treinstation in Vreeland kon je met een koetsje naar herberg ’t Regthuys aan de Kortenhoefsedijk. Herbergier Willem Beijer, ontving de kunstenaars graag. Ook Nescio was in zijn jonge jaren vaak te vinden in ’t Regthuys. De schrijver van verhalen in een deels op Elsschot en Multatuli geïnspireerde stijl, schreef over de kunstenaars van Kortenhoef in zijn novellen De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje. In de periode dat Jacob Ritsema in Kortenhoef werkt verblijft hij in ’t Regthuys waar zich onder de gasten ook Geesje Mesdag-van Calcar bevindt, die via haar leermeester Paul Gabriël naar het dorp was gekomen. |
| Schilderes Geesje Mesdag- van Calcar (Hoogezand 1850- Scheveningen 1936) volgde een opleiding aan de Academie Minerva in Groningen, en kreeg daarna les van Paul Gabriël in Brussel. In 1882 trouwde zij met bankier en schilder Taco Mesdag, en zij vestigden zich in Den Haag. De Mesdags hadden eveneens een huis in Drenthe waar zij regelmatig in de zomer verbleven. Ook haar zwager en schoonzuster Hendrik Willem Mesdag en Sientje van Houten kwamen er vaak. Geesje Mesdag-van Calcar schilderde behalve in Scheveningen en Drenthe ook in Noord-Brabant en in Kortenhoef. In 1904 koopt ze grond aan de Kortenhoefsedijk en laat er een atelier op palen bouwen. |
| Na het overlijden van haar man Taco Mesdag in 1902 schonk zij een omvangrijke schilderijencollectie aan het Groninger Museum. Tot deze collectie behoorden diverse werken van schilders van de Haagse School, en ook werk van Jacob Ritsema is opgenomen in de collectie van het museum. In 1910 bepaalde zij dat na haar dood een museum ingericht moest worden in haar villa aan de Scheveningseweg in Den Haag. Het pand en de schilderijen waren er al, en aan geld ontbrak het haar niet want Geesjes echtgenoot was naast schilder ook een succesvol bankier. Het nieuwe museum zou veel eigen werk gaan bevatten, zo blijkt uit de geplande naam: Museum Taco Mesdag – Van Calcar – Jeltsema. Dat laatste slaat op Geesjes pleegzoon beeldhouwer Fré Jeltsema. |
| Helaas, toen Geesje Mesdag van Calcar in 1936 overleed was de belangstelling voor de Haagse School minimaal en het museum is er nooit gekomen. De collectie raakte verspreid. Maar inmiddels is de interesse voor deze kunststroming weer helemaal terug, en via Webmuseum MesdagvanCalcar is een schat aan informatie te vinden over de schilders van de Haagse School en tijdgenoten waaronder Jacob en Coba Ritsema. Heleen de Jonge-de Leur, de kleindochter van pianiste Tine Ritsema, is conservator van het museum en verantwoordelijk voor verschillende artikelen over de Ritsema’s en de inrichting van de Coba Ritsemazaal en de Jacob Ritsemazaal. |
| In 2004 is er een tentoonstelling geweest in het Oude Kerkje in Kortenhoef met de titel Jacob en Coba Ritsema terug in Kortenhoef. Deze expositie gaf voor het eerst de mogelijkheid het werk van beide kunstenaars naast elkaar te zien. Jacob Ritsema schilderde voornamelijk landschappen en stillevens in de donkere stijl van de Haagse school, en hij maakte meerdere keren gebruik van hetzelfde onderwerp. Zo zijn er zeker zeven ‘regenbuitjes’ van hem bekend, nog altijd een geliefd onderwerp bij de nazaten van de familie Ritsema. Kocht niet koningin Emma zo’n regenbuitje? Jacob Ritsema overleed in de oorlog op 15 december 1943. Hij ligt begraven op het kerkhof van het Oude kerkje in Kortenhoef. |
| Jacob Ritsema heeft jarenlang in Kortenhoef gewoond en gewerkt. Hij kocht samen met twee collega’s het atelier op palen van Geesje Mesdag-van Calcar. Het is nu een Rijksmonument, en in gebruik als woonhuis. Ga daar kijken en reserveer een tafeltje in de sfeervolle Brasserie Geesje aan de Kortenhoefsedijk. Ontdek ook Kunst aan de dijk Kortenhoef in het Oude Kerkje. Coba Ritsema kwam vaak in Kortenhoef. Zij woonde en werkte haar hele werkzame leven in Amsterdam, maar reisde regelmatig naar Kortenhoef naar haar broer die ook haar raadsman was. Coba Ritsema betrok een atelier op de bovenste etage van een voormalig Vaudeville Theater aan de Singel in Amsterdam, met uitzicht op de bloemenmarkt. Zij woonde in de Jan Luijkenstraat vlakbij het Rijksmuseum. Coba Ritsema maakte kleurrijke stillevens, bloemstillevens en portretten, en zij geldt als een van de meest getalenteerde van de groep schilderessen die onder de naam Amsterdamse Joffers bekend zijn geworden. |
| In Kortenhoef ontmoet Jacob Ritsema Alijda van den Broeck, en ze trouwen in 1911. Samen met zijn zwager, de Rotterdamse schilder August van Voorden (1881-1921) die met het zusje van Alijda trouwt, schilderen zij in Kortenhoef een sterk gelijkend werk met vissen. Het visstilleven van August van Voorden is opgenomen in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen, en een visstilleven van Jacob Ritsema hangt aan de muur in ons huis Aan de Berg in Montfort. Jacob en Alijda wonen enkele jaren in Den Haag en in Kortenhoef. Zij krijgen een zoon Coen en een dochter Alijda, die voor ons een verklaring van echtheid schreef voor het schilderij Stilleven mand met vissen. |
| In 1922 keert Jacob met zijn gezin terug naar Haarlem, en in 1938 betrekt de familie het atelierhuis Klein Lindenhof in Laren. Op de vraag van een journalist van de Gooi- en Eemlander in juni 1939, waarom zij naar Laren waren verhuisd, antwoordde Jacob Ritsema dat het een wens was om buiten te wonen en dat er in Laren al heel wat vrienden waren neergestreken. In de Gouden Driehoek van Laren betrok het gezin de atelierwoning Klein Lindenhof van kunstenares Wally Moes aan de Oude Naarderweg, nu Wally Moesweg. Daar overleed in 1938 zijn vrouw Alijda. |
| Schilderes en schrijfster Wally Moes (1856-1918), die met Coba Ritsema aan de Rijksacademie in Amsterdam heeft gestudeerd, liet in haar werk het dorpsleven van Laren tot leven komen. Wally Moes schreef rond 1900 over Laren: De bevolking leefde voor een groot deel van weven en spinnen, in fabriekjes en thuis. De armoede was groot… Vele kinderen gingen zelden of nooit naar school en vele volwassenen konden lezen noch schrijven. Zo leefden deze weerlozen voort, voornamelijk in afwachting van hel, hemel of vagevuur en zonder in het minst te beseffen dat een mensenlot anders kan zijn. |
| Laren is met Blaricum nu een van de rijkste dorpen van Nederland en je kunt er heerlijk vertoeven, lees Winkelen, smikkelen en lezen. De identiteit van het dorp is sterk verbonden met de geschiedenis van het Gooi, boeren, kunstenaars en vrijdenkers. Het karakter van weleer is er nog sterk aanwezig, en de Gouden Driehoek ademt nog altijd de sfeer van het oude kunstenaarsdorp. In deze lommerrijke buurt rondom het museum en op loopafstand van de levendige Brink met haar terrassen, boetieks en galerieën, renoveerden BG en BK in 2016 een charmant huis waar kleur, warmte en stijl samenkomen. |
| Hoe bijzonder was het dat op hetzelfde moment BK en BG een opdracht kregen van het Joods Historisch Museum voor het ontwerpen en het uitvoeren van een twintigtal Toramantelsteunen, lees Kerken. Beide opdrachten kenden nagenoeg dezelfde deadline en een ander werd door BK en BG efficiënt gecombineerd. Terwijl er een begin werd gemaakt aan de restyling van de bovenverdieping, werd de woning beneden ingericht als atelier voor het vervaardigen van de honderden onderdelen waaronder houten ribben, verschuifbare pootjes, verstelbare scharnieren en flexibele hoeken. BG en BK verdeelden de taken en ondersteunden elkaar waar nodig. |
| Wist je dat op 4 mei 2023 achter het huis waar BK en BG aan de Toramantelsteunen hebben gewerkt 29 Struikelstenen zijn onthuld bij het Stolpersteine Monument op de Hein Keverweg? Het lijkt een doodgewone plek, maar op de parkeerplaats van museum Singer Laren stond vroeger pension De Hoeve. De Joodse pensionhouder Isaac ‘Ies’ Bleekrode die samen met zijn niet-Joodse vrouw Els Garms via Blaricum, Haarlem, Wijk aan Zee en Huizen in Laren was neergestreken, verborg tijdens de oorlog 32 Joodse onderduikers, en er was een groot netwerk nodig om al deze mensen te eten te geven. Isaac Bleekrode en zijn vrouw kregen hierbij hulp van lokale verzetsmensen. |
| In september 1943 werd in Haarlem een 30-jarige vrouw gearresteerd, omdat zij onderduikers hielp. Zij kende Isaac ‘Ies’ Bleekrode nog uit de periode dat hij in Haarlem woonde. Bleekrode regelde tijdens de oorlog ook persoonsbewijzen en voedselbonnen voor anderen. Na haar arrestatie werd zijn naam en adres gevonden, met als gevolg dat twee beruchte Jodenjagers van de Haarlemse Inlichtingendienst op 30 september 1943 De Hoeve binnenvielen. Vijftien minuten voor de inval gaf de Larense politie nog een telefonische waarschuwing. Toch besloten de onderduikers (op twee na) hun schuilplaats niet te verlaten. Ze hadden geen idee waar ze naartoe moesten. |
| Van de 32 joodse mensen in De Hoeve hebben drie mensen de oorlog overleefd waaronder Leonard Vis. Isaac ‘Ies’ Bleekrode (1895-1962) overleed in 1962 en Els Garms in 2001. Zij werd honderd. De dertig onderduikers, waaronder veel familie van Bleekrode, zijn allemaal vermoord. De toen dertienjarige Leo Vis wist te ontkomen door uit de trein naar Westerbork te springen en opnieuw onder te duiken. Hij overleefde de oorlog, en na de bevrijding emigreerde hij naar Amerika en vestigde zich uiteindelijk in Toronto, Canada. Als enige overlevende onthulde hij op 4 mei 2023 de plaquette in Laren in het bijzijn van 75 nabestaanden die vanuit de hele wereld waren overgekomen. |
| Historicus en onderzoeker Aaldrik Hermans uit Laren heeft samen met Leonard Vis vijf jaar aan de geschiedenis van Isaac ‘Ies’ Bleekrode gewerkt. Zij maakten het boek Ies Bleekrode en zijn 32 Joodse onderduikers. Aaldrik Hermans schrijft: Het is aan Leonard Vis te danken dat deze Joodse onderduikers die door de meeste mensen nooit gekend of allang vergeten zijn, opnieuw tot leven komen. Leo Vis werd na zijn pensionering een veelgevraagd spreker voor scholieren en studenten. Zijn voordracht bij de opening van het Stolpersteine Monument aan de Hein Keverweg in Laren sloot hij af met de woorden; ‘Laat ons alsjeblieft met rust. Je hoeft ons niet aardig te vinden, maar respecteer ons.’ |
| Het Stolpersteine Monument is geplaatst op de hoek van de Oude Drift en de Hein Keverweg. Hein Kever (1854-1922) behoorde tot de bekendste schilders van de Larense School, een groep kunstenaars die voortkwam uit de schilders van de Haagse School en die in de omgeving van Laren werkzaam waren. Anton Mauve (1838-1888) is het boegbeeld van die kunststroming, en toeristen en kunstkenners noemden het Gooi ook wel ‘Het land van Mauve’. In 1887 kocht Hein Kever grond in Laren, tegenover ‘Villa Ariette’ van Anton Mauve en liet er Villa De Werken bouwen, ontworpen door architect Johan Wilhelm Hanrath (1867-1931) die villa’s bouwde in de Gooise landhuisstijl waaronder villa De Wilde Zwanen op de Oude Drift, nu een onderdeel van Singer Laren. |
| Later is Hein Kever op de Oude Drift gaan wonen, de straat die uitkomt op de Hein Keverweg waar nu het Stolpersteine Monument staat. Wist je dat BK voor een opdrachtgever een schilderij van Hein Kever onder handen heeft gehad? Hein Kever schilderde interieurs met bloemen, boeren en kinderen in helder groen en warm dieprood. De Gooise boereninterieurs waren geliefd bij het Nederlandse publiek en in de VS, immers was Hein Kever met andere kunstenaars waaronder Hendrik Jan Wolter, lees Installatiebureaus, bevriend met de van oorsprong Amerikaanse Anna en William Singer. Hein Kever schilderde ook landschappen zonder figuren, en het werk dat BK van hem onder handen heeft gehad stelde een donker bos/heidelandschap voor. |
| Veel boslandschappen zijn getuigen van vreselijke gebeurtenissen. De bomen die er nu groeien hebben alle sporen uitgewist. Armando (1929-2018) schilderde het bos in mijn geboorteplaats Amersfoort waar hij opgroeide en gaf het de titel Schuldig landschap, lees Armando in Amersfoort. In Amersfoort liggen zo’n 410 Stolpersteine, dat zijn kleine koperen gedenkplaatjes die zijn geplaatst voor het laatste vrijwillige woonhuis van slachtoffers van het Nazi-regime. De Duitse kunstenaar Gunter Demnig is de initiatienemer van het Stolpersteine-project. Op 16 december 1992 plaatste Demnig voor het stadhuis van zijn woonplaats in Keulen de eerste steen, en op 26 mei 2023 werd in Neurenberg de honderdduizendste Stolperstein gelegd. Het is het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld. |
| Op de website van het Nationaal Holocaustmuseum in het Joods Cultureel kwartier in Amsterdam zijn de verhalen van Leo Vis en De Hoeve gepubliceerd. Een steeds kleiner aantal overlevenden vertelt nog in levenden lijve wat hen is aangedaan. Ontdek op de website ook de podcast ‘De man met de rammelaars’, waarin het verhaal van de Joodse Heinz Keijser (1911-1988) wordt verteld. Hij verzamelde rammelaars om kwade geesten te verdrijven, om zo grip te krijgen op de wereld. Sommige rammelaars van Heinz Keijser lijken op de siertorens die over de houten stelen van de Toramantelsteunen worden geschoven, en die veelal de vorm hebben van een granaatappel. |
| Toen BK de opdracht kreeg Toramantelsteunen te ontwikkelen waar ook de siertorens op konden worden geplaatst, werd hij door een collectiebeheerder van het museum rondgeleid in de schatkamers van de Portugese Synagoge. Hier lagen de rammelaars opgeslagen die Heinz Keijser in vele verhuisdozen had verpakt, lees ook Grip. De opdrachtgever van het Joods Historisch Museum schreef naar aanleiding van de oplevering van de Toramantelsteunen aan BK dat de afdeling erg onder de indruk was van het resultaat. |
| Ook de in de oorlog naar Amsterdam gevluchte Max Beckmann (1884-1950) probeerde met schilderen grip te krijgen op een leven in ballingschap. In zijn atelier aan het Rokin schilderde de Duitse expressionist, één van de belangrijke kunstenaars van het klassiek modernisme, in een periode van tien jaar 280 werken. Kunst als uitdrukking van emotie en innerlijke beleving, weergegeven in felle kleuren, ruwe penseelstreken en krachtige vormen. Hij vertelde in een interview: ‘Het gaat mij erom, de magie van de realiteit te registeren en die te vertalen in schilderkunst. Het onzichtbare zichtbaar maken via realiteit. Paradoxaal wellicht, maar de realiteit is het eigenlijke mysterie van het bestaan.’ |
| Met deze woorden opent de catalogus The Refined Image | Aspects of Dutch New Realist Painting, die is samengesteld in 1985 door Koen Nieuwendijk van Galerie Lieve Hemel uit Amsterdam en John Montgomery Wilson medewerker van het Hope College De Pree Art Center & Gallery in Holland Michigan in de VS, ter gelegenheid van een groepstentoonstelling aldaar. BK was een van de deelnemers van de tentoonstelling die in 1984 ook in Gallery arras 2 in de Trump Tower was te zien, lees Marketing. De woorden van Max Beckmann zijn nog steeds actueel en tijdens mijn bezoek aan de expositie Duitse expressionisten, voorgangers en tijdgenoten in 2019 in Singer Laren, kregen ze opnieuw betekenis. |
| De Amerikaanse John Montgomery Wilson is ook de maker van het boek Dutch Art & Modern Life, 1882-1982. Op de omslag staat het schilderij A gardener planting cabbages van Jan Toorop afgebeeld. Het werk was te zien in Singer Laren tijdens de tentoonstelling Hollands impressionisme in 2013, en het is op dit moment wellicht weer te zien in het museum tijdens de tentoonstelling De werelden van Jan Toorop van 21 januari t/m 10 mei 2026. De in 1858 op Java geboren Jan Toorop kwam in 1869 naar Nederland. Van 1880 tot 1882 bezocht hij de Rijksakademie in Amsterdam waar hij les kreeg van directeur August Allebé, die later ook de leermeester van Coba Ritsema was. |
| De werelden van Jan Toorop, samengesteld door conservator van Singer Laren Suzanne Veldink, is de eerste tentoonstelling onder het bewind van Doede Hardeman, de nieuwe museumdirecteur van Singer Laren. Er valt nog een wereld te ontdekken want als je eenmaal draden gaat trekken is alles met elkaar verbonden. Afdwalen via zijpaden is geoorloofd zolang je de rode draad van je bestaan maar niet uit het oog verliest. Zo was de expositie Out of Office – 150 Kunstschatten uit bedrijven in Singer Laren in 2019 een kleurrijke uitstap, lees hier. Het museum toonde ruim 150 zelden geziene naoorlogse kunstwerken uit Nederlandse bedrijfscollecties. |
| Ik bezocht de tentoonstelling met een vriendin. Wij werkten op hetzelfde moment bij de Gouden Gids en bezochten bedrijven en organisaties waar regelmatig kunst in huis was of aan kunst gerelateerde aanknopingspunten om het echte gesprek te kunnen voeren. De verantwoordelijke voor de kunstcollectie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken verwoordde het in de tentoonstelling Out of Office – 150 Kunstschatten uit bedrijven op de volgende manier: ‘De kunstcollectie van rond de 12000 kunstwerken dient ervoor om Nederlandse kunst in het buitenland te promoten en de representatie op de ambassades en in de ambtswoningen te ondersteunen. |
| Deze kunst moet vragen oproepen en aanleiding geven tot een gesprek dat verder gaat dan de diplomatieke beleefdheidsfrases. Bij voorkeur wordt gezocht naar kunstwerken met een klassieke ondertoon waar een hedendaagse invulling aan is gegeven.’ Wist je dat het in 2013 door BK gemaakte schilderij ‘Appeltjes van Oranje’ in verschillende residenties van Nederlandse ambassades in het buitenland heeft gehangen? Het schilderij verbeeldt een terugblik op de Nederlandse geschiedenis, en het doet denken aan een 17de-eeuws stilleven. De porseleinen schaal, de vruchten en het scheepszeildoek zijn vrijelijk gebruikt als symbool voor de internationale handel, zie bij Architecten. |
| Het door BK geschilderde zeildoek was een schot in de roos, en toen ik in 2015 via het Art Logistics-bedrijf waarvoor ik werkte contact had met Panorama Mesdag naar aanleiding van een tijdelijke verhuizing in verband met het vervangen van het velum, een doek dat het Panorama afschermt van het directe daglicht, stuurden wij een e-mail met de vraag of het oude velum beschikbaar zou kunnen worden gesteld aan BK. Door het velum te vereeuwigen op een schilderij zou de stof van de oudste nog bestaande panorama’s in de wereld weer in een nieuw verhaal worden opgenomen. |
| De Vereniging Bedrijfscollecties Nederland VBCN stimuleert vanaf 2005 kunstactiviteiten en collectiebeleid binnen bedrijven en (semi)publieke instellingen, en ook de Gouden Gids startte in 1997 een online kunst- en cultuurplatform. Artiesten kregen gratis een eigen pagina op goudengids/artguide.nl, een project van de Gouden Gids in samenwerking met de Federatie van kunstenaarsverenigingen. Het Platform ArtGuide was bedoeld als om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Tevens gaf de website informatie over activiteiten in theaters, musea, bioscopen en galeries. Was de van 2016 tot 2021 door mijzelf ontwikkelde tentoonstellingswebsite Puttertjes er een voortvloeisel van? |
| Uren, dagen, nachten, maanden en jaren heb ik gezocht op internet, in kunstboeken en tijdschriften om de infrastructuur aan te leggen. Duizenden gratis vermelde tentoonstellingen in Nederland en Vlaanderen die via honderden landingspagina’s bijna altijd vindbaar waren op de eerste Google-pagina werden dagelijks door mij bijgewerkt, lees Tentoonstellingsmarketing. Toegevoegde themapagina’s waaronder 100 jaar De Stijl in 2017, Rembrandtjaar in 2019, 75 jaar Vrijheid in 2020, Online musea in 2020, en Hugo de Grootjaar in 2021 waren unieke overzichten. Wat je daarvan leert is ongekend. De tentoonstellingswebsite is in 2021 beëindigd. Corona bood op dat moment geen uitzicht en maakte dat ik ermee stopte, maar de 100 puttertjes zijn op deze site nog altijd te lezen, klik hier. |
| In de periode 1994-1998 reikte de Gouden Gids ook de toneelpublieksprijs uit onder de naam Gouden Gids Publieksprijs. Genomineerden van zo’n 35 toneelproducties waren in het voorgaande speelseizoen geselecteerd door toneelbezoekers. Een publieksjury bepaalde aan welke van de genomineerde voorstellingen de prijs werd uitgereikt. De Gouden Gids Publieksprijs, een bedrag van 100.00 gulden, werd in 1995 uitgereikt aan Rijkemanshuis van het Zuidelijk Toneel, en in 1996 aan Angels in America van het RO Theater. De AVRO zond de feestelijke uitreiking van de Gouden Gids Publieksprijs rechtstreeks uit. |
| De voorstelling Tim van Athene, een productie van Het Toneelhuis ZT Hollandia in 2003 met tekst en regie van Gerardjan Rijnders, is ook genomineerd geweest voor de Toneel Publieksprijs die op dat moment door NRC werd gesponsord. Tim van Athene was een bewerking van Shakespeares Timon van Athene uit ca. 1607. Het verhaal gaat over een steenrijke filantroop die als gevolg van zijn vrijgevigheid failliet raakt en door niemand wordt geholpen. Hij verliest zijn vrienden, zint op wraak en sterft in eenzaamheid. De homoseksuele figuur in Tim van Athene in de voorstelling van Gerardjan Rijnders is de leider van lijst TIM. Tim is Pim Fortuyn. |
| Op lijst TIM prijken leden die nooit tot het centrum van de politieke macht zijn doorgedrongen. Het zijn ondernemers die rijk zijn geworden door aandelenhandel met voorkennis. Zij hebben in het toneelstuk namen als Roel, Cor, Frans, Nina en Sylvia. Gebruikmakend van de mediagenieke politicus Tim zien zij hun kans schoon. Tim heeft ook enkele vertrouwelingen om zich heen verzameld. Bij Gerardjan Rijnders, die in 1987 samen met Jan Ritsema artistiek leider was van Toneelgroep Amsterdam, is de zogenaamde liefdadigheid van Tim en zijn aanhang een partij-complot om ‘de firma Nederland’ over te nemen. |
| Het toneelstuk verklaarde niets, er werden enkel vragen gesteld als: hoe kon dit gebeuren, in welke val is Nederland getrapt, hoe kon deze man uitgroeien tot de gedoodverfde minister-president, en hoe verwierf een club volgers in zijn kielzog de status van hoofdrolspeler in de politieke arena… Wij bezochten de kleurrijke voorstelling met een decor in de vorm van een catwalk in 2003 in De Shop op de Rijnkaai in Antwerpen, een leegstaand gebouw op het Eilandje waar ooit havenarbeiders zich verzamelden in afwachting op werk, lees Dansscholen. |
| Theater is een veelzijdige kunstvorm. Het is amusement maar het vertelt ook verhalen die je aan het denken zetten. De in Groningen geboren regisseur Jan Ritsema (1945-2021, familie van…?) woonde en werkte lange tijd in Brussel. Hij stond samen met Gerardjan Rijnders aan de basis van Toneelgroep Amsterdam en was medeoprichter van Mugmetdegoudentand. Daarnaast startte hij de enige Nederlandse uitgeverij voor theater- en filmboeken, en runde zestien jaar lang de Theatre Bookshop in de Stadsschouwburg, in een ruimte die nu nog The Bookshop wordt genoemd. In 2003 kocht hij een klooster in Frankrijk waar theatermakers en kunstenaars vandaag de dag nog steeds als artist in residence kunnen werken. |
| Jan Ritsema vond het belangrijk dat mensen hun eigen weg kozen, en dat niet alle neuzen dezelfde richting op stonden. Zo is BK ook altijd zijn eigen weg gegaan, lees hier, en het theater speelde hierbij een belangrijke rol. Hoezo? Hij leerde mij wat show betekent, en hoe je je eigen leven vormgeeft. In 2006 kreeg hij de beschikking over een multifunctioneel theatergebouw op landgoed Beverweerd. We trokken erin en bleven er acht jaar. We hebben er zelfs gewoond. In het theater? Jazeker, slapen op het podium met uitzicht op de speelzaal is een belevenis, lees Stille getuigen. |
| Wonen en werken in wat ooit een theater was is inspirerend. De verhalen dringen zich vanzelf aan je op of je gaat ernaar op zoek. Zo ook in onze vorige woning. In een tot atelier en woning omgebouwd raadhuisje uit 1935 doken tekeningen op van een verbouwing naar een theater met 180 zitplaatsen. Waar wij sliepen was de kleedruimte gesitueerd, en de entree stond aangewezen als artiesteningang. Met een kleine ingreep kon het voormalige raadhuisje worden omgebouwd tot theater, en toen wij er woonden stonden de deuren naar de zaal dag en nacht open, alsof de voorstelling elk moment kon beginnen, lees Stille getuigen. |
| En wist je dat het stijlvolle café van de Bourlaschouwburg in Antwerpen, waar wij regelmatig kwamen toen wij in Antwerpen woonden, model heeft gestaan voor het schilderij dat BK maakte voor een van zijn opdrachtgevers, zie afbeelding bij Dansscholen. In al onze woningen en ateliers toverde BK een illusionistisch decor, een ambacht dat langzaam van het toneel is verdwenen. BK en BG waren in het verleden ontwerpers bij toonaangevende tentoonstellingsbouwers, want: zonder vormgeving geen voorstelling toch? En sinds 2025 worden er tijdens het Gala van het Nederlands Theater ook prijzen uitgereikt aan ontwerpers van decors, geluid, licht en kostuums. |
| Singer Laren is een unieke combinatie van een gerenommeerd kunstmuseum en een sfeervol theater. Maar hoe rijk de omgeving rond Singer Laren ook is, vanzelf vallen de appels niet van de bomen. Het fruit moet zorgvuldig worden geplukt en een plekje krijgen, zoals op de door BK geschilderde afbeeldingen bij dit verhaal. Wist je dat welgestelde families in het Gooi het grootste deel van de 15 miljoen voor het nieuwe theater en de entree van Singer Laren hebben bekostigd? En dat de familie Blokker de Nardinc-vleugel en Collectie Nardinc aan het museum heeft geschonken? Zonder mecenassen was het cultuurpaleis deze ontwikkeling misgelopen. |
| De afgelopen jaren is de zoektocht naar status voor de rijken verschoven van het kopen van luxe artikelen naar het bezitten van unieke producten met een echt verhaal, ofwel kunst. Een museum is tegenwoordig een merk, en musea en verzamelaars trekken vaak samen op bij het kopen van kunst, lees bij Musea. De langzaam verdwijnende generatie tast diep in de buidel voor een eigen museum, een theater, een museumzaal of een plaquette bij de renovatie van bijzonder erfgoed onder het mom van teruggeven en goed doen. Zij zijn zich wellicht bewust van het feit dat zij die rijkdom vergaarden dankzij de voorzieningen die de samenleving hen heeft geboden, en zodra je genoeg hebt, ga je teruggeven, lees bij Gaas. |
| Kunstwerken zijn vreemde dingen, en mensen geven er waarde aan. Wat als kunst wordt gezien zal ook als zodanig worden behandeld. De mythe wordt in stand gehouden mede uit economisch belang. Een kunstenaar handelt niet als een homo economicus, die werkt vanuit een elementaire behoefte. Kunst gaat onder andere over kwaliteit, innovatie, ambachtelijkheid en authenticiteit. Tijd en geld zijn ondergeschikt, en het is een ander universum dan de wereld die nu zo enorm wordt gepromoot door de overheid. BK behoort tot een groep kunstenaars die de moed hebben gehad hun intuïtie te volgen. Hij werkt in de rust van het atelier, ver weg van alle aandacht. |
| Ook bestuurlijke rust is onontbeerlijk, zegt Jan Rudolph de Lorm, scheidend directeur van Singer Laren in een interview. Particulieren willen niet schenken aan een museum waar gedoe is. Hij vindt het een voorrecht dat hij samen met Algemeen directeur Evert van Os, zoon van kunsthistoricus, presentator en museumdirecteur Henk van Os (1938-2025), zo lang deze functie heeft mogen uitoefenen. De kunst van het samenwerken, de combinatie van twee mensen die ieder hun eigen specialisme hebben en elkaar helpen en aanvullen heeft ervoor gezorgd dat Singer Laren, ooit ontstaan uit de wens van Anna Singer, in bijna alle opzichten is uitgegroeid tot voor mij het meest kleurrijke museum van Nederland. |
| Wist je dat er verschillende manieren zijn om Singer Laren op te nemen in een testament? Schenken kan natuurlijk met de warme hand, maar je kunt ook kiezen voor een specifiek fonds met een vooraf gekozen besteding. Bijvoorbeeld een fonds dat geld beschikbaar stelt voor producties die niet per se publiekskrakers zullen zijn. Interessant. Want hoe is het eigenlijk afgelopen met Jaap C. Ritsema, de onbekende maar kleurrijke figuur uit óns leven? Had hij in de jaren tachtig van de vorige eeuw naast een galerie op de grens van Laren en Eemnes niet ook een landhuis in Frankrijk, waar mensen schilderlessen konden volgen die werden verzorgd door kunstenaars uit de omgeving van Laren? Jazeker. |
| Een van die kunstenaars (1943-2020) was bevriend met BK en hij stuurde BK een kaart voor zijn verjaardag met de afbeelding van een schilderij van Jacob Ritsema Portret van Paul Gabriel tijdens het schilderen, uit 1890. De enveloppe was gericht aan De Weled. Geb. Heer B Kinderdijk (kunstschilder). BK ontving de kaart in Antwerpen waar wij op dat moment woonden. De kluchtige tekst luidde; Hierbij feliciteert de ene kunstenaar de ander met deze toepasselijke kaart. Hoewel wij beiden nog slechts zelden het vrije veld betreden, is dit toch een aandoenlijk tafereel. Een genoeglijke dag gewenst, ook namens mijn vrouw. |
| Werk van hem en ook keramiek van zijn vrouw is aanwezig in ons huis Aan de Berg. Via BK kregen zij in 2001 een dubbeltentoonstelling in het Noordteater in Antwerpen. Zij waren al jaren bevriend met Jaap C. Ritsema, en BK leerde Jaap C. via hen kennen. Toen wij naar Antwerpen vertrokken was Jaap C. daar net neergestreken. Hij kwam van de Herengracht in Amsterdam en de betrok de ‘De Cleyne Wolvinne’ op de Grote Markt. Het Stilleven mand met vissen van Jacob Ritsema hing aan de muur in de woning van Jaap C. in Antwerpen. |
| Jaap C. vierde zijn laatste feest in de historische kelder in de Vlaeykensgang in Antwerpen. Op de foto’s die ik maakte van familie en vrienden staan wellicht ook nazaten van Jacob en Coba Ritsema. Helaas hebben wij er niet meer met hem over kunnen praten. Kort na de viering belandde hij in het ziekenhuis in Antwerpen. Daar lagen de foto-albums met herinneringen van weleer. Jaap C. stierf eind april 2002 op 58-jarige leeftijd. De uitvaart vond plaats op Driehuis-Westerveld, bijna gelijktijdig met Pim Fortuyn (1948-2002). |
| Naast het Silleven mand met vissen is een werk van Roger Van Akelijen dat ook in ons huis Aan de Berg hangt, verbonden met het heengaan van Jaap C.. De litho verbeeldt een wereld in verval. ‘De vertelling komt van u, en van wat er in uw hart en hoofd omgaat’, zegt Roger Van Akelijen in een interview. Wij kochten het in april 2002 op een kunstveiling in het Middelheimziekenhuis in Antwerpen samen met nog andere werken. De veiling werd georganiseerd door Adriaan Raemdonck van Galerie de Zwarte Panter uit de Hoogstraat in Antwerpen. Midden in de nacht, toen de veiling was afgelopen en het auditorium leegstroomde, slopen wij nog even door het schemerige ziekenhuis naar de kamer van Jaap C. Ritsema (1944-2002). |
| Treed in de voetsporen van de Ritsema’s en ontdek een schat aan informatie via Webmuseum MesdagvanCalcar over Jacob en Coba Ritsema en tijdgenoten die leefden tijdens WOI en WOII. Zie hoe de stijlen van de Haagse School, De Larense School, het Impressionisme en het Modernisme met elkaar verbonden zijn. Bezoek de tentoonstellingen Coba Ritsema Oog voor kleur in het Frans Hals Museum in Haarlem en De werelden van Jan Toorop in Singer Laren, zie bij tips. Ervaar de Haagse School en het levenswerk van de familie Mesdag in Museum de Mesdag Collectie en het Panorama Mesdag in Den Haag en via de speciale Mesdag-route. |
| Wandel de kunstroute ‘De schilders van Laren & Blaricum’, en sta stil bij het Stolpersteine-monument en het verdwenen pension De Hoeve aan de Hein Keverweg naast de parkeerplaats van Singer Laren. Strijk neer bij Brasserie & Bar Mauve in Laren en geniet van koffie, lunch, borrel of diner. Reis door naar het Oude Kerkje in Kortenhoef en bekijk het programma van Kunst aan de Dijk Kortenhoef. Bezoek het graf van Jacob Ritsema aldaar. Loop langs het atelier op palen en herberg ’t Regthuys, nu brasserie Geesje. Lees de verhalen over Kotenhoef van Nescio, Latijn voor Ik weet het niet. Ga vervolgens naar het Joods Cultureel Kwartier en de Portugese Synagoge in Amsterdam. Bekijk in de schatkamers van de Portugese Synagoge de Toramantels en de Siertorens |
| Stap het Stedelijk Museum Amsterdam binnen en bezoek de tentoonstelling Blue Dots. Blue Dots? Wist je dat er in de periode van de Koude Oorlog een rood-wit-blauw-stippensysteem is bedacht als noodplan voor het geval er zich een ramp zou voordoen? Hierbij gaven gekleurde stippen op het spieraam de belangrijkheid van een werk aan. Schilderijen met een blauwe stip, blue dot, kregen de laagste prioriteit. Op de tentoonstelling hangt het schilderij Kalfjes van Jacob Ritsema (jaartal onbekend). Het heeft een blauwe stip en het doek is op de achterkant beschreven met de tekst; ‘Bezet, 17 mei 1969, Revolutie!’ Huh? |
| Jawel. Dit schilderij kent meerdere levens. Veel van de werken met een blauwe stip werden destijds uitgeleend aan gemeentelijke diensten en Kalfjes van Jacob Ritsema hing in 1969 in het Maagdenhuis toen daar van 16 t/m 21 mei de studentenprotesten uitbraken en iemand de woorden achterop het doek schreef. Wat de verso (achterkant) van een schilderij je al niet kan vertellen, lees Illusie en werkelijkheid onder een dak. Het rood-wit-blauw-kleuradvies is allang niet meer in gebruik, en dit vergeten systeem is nu uitgegroeid tot een tentoonstelling met een bijzonder verhaal. Verhalen die voortdurend worden bijgesteld en steeds opnieuw moeten worden uitgelegd. |
| Zo ook het schilderij Op het terras van Nola Hatterman (1899-1984). Dit kleurrijke werk van een goed geklede donkere man die ontspannen achter een glas bier aan een cafétafeltje zit, met op de achtergrond een krant waarin advertenties voor de nieuwste theatershows worden getoond, is in 1930 gemaakt in opdracht van Amstel Bier. Het diende als voorbeeld voor een reclameaffiche, maar werd ongeschikt bevonden. Waarom? Waarschijnlijk vanwege gekleurde het model. Het schilderij kreeg een blauwe stip. Maar dit expressieve portret van de Surinaamse musicus Lou Drenthe, geschilderd met oog voor kleur is inmiddels een topstuk in de collectie van het Stedelijk Museum Amsterdam. Het toont aan hoe de visie op kleur en op kunst in de loop van de tijd kan veranderen, en hoe dat nu ook weer actueel is, zie bij tips helemaal onderaan en lees de columns van Stephan Sanders. |
| En dan Geel. Dat is al sinds het einde van de negentiende eeuw wereldwijd dé kleur van de Yellow Pages. Waarom? Toeval. Omdat een drukker geen wit papier meer had en daarom geel papier gebruikte. Geel was de lievelingskleur van mijn moeder. Geel is de kleur die BK in al onze woningen heeft toegepast. Waarom? Omdat het zo zonnig is. Geel is de kleur van Vincent van Gogh en van het impressionisme, nu te zien in een in het Van Gogh Museum in Amsterdam. ‘Ik zie rood, ik zie blauw, maar ik ervaar geel’, zegt lichtkunstenaar Olaf Eliasson tijdens zijn kleurexperiment in het Van Gogh Museum. Hij laat zien dat de realiteit relatief is, afhankelijk van je standpunt. |
|
| Afb. links; Schilderij Krukje met appels, 150×150, Bert Kinderdijk BK | Particuliere collectie Afb. rechts; Wandschildering trompe-l’oeil tropisch decor BK en BG | Particulier Laren |
| Tips: Let op! De tips hebben geen link, kopieer de regel en plaats die in de browser Tentoonstelling Coba Ritsema Oog voor kleur | Frans Hals Museum Haarlem Boek Coba Ritsema Oog voor kleur | Maaike Rikhof, Hanna Klarenbeek, Jet Sloterdijk | Waanders Vlaeykensgang | Visit Antwerpen De geknipte figuur. Karikaturen van Jean-Luc Dehaene | KU Leuven Deepfake-technologie brengt overleden Belgische premier Jean-Luc DeHaene tot leven | NOS Website AB InBev Belgisch Erfgoed | Leuven Het verhaal van Stella Artois Website Fonds Baillet Latour Museum Mayer van den Bergh is gesloten voor renovatie | Collectie te bezichtigen in het nabijgelegen Maagdenhuis FLAMANT DESIGN een toonaangevende naam in high-end interieurdesign Porters Antwerp | Interieurstudio geworteld in Antwerpen The Castle of Antiquarian Axel Vervoordt | House of Pictures Axel Vervoordt Gallery | Albertkanaal Schilderij Winteravond | Henri Le Sidaner YouTube | Singer Laren Henri Martin en Henri le Sidaner 2025 movie | Henk Nieboer Galerie Lieve Hemel Amsterdam Galerie Mokum Amsterdam Website Evert Thielen Boek 1913. De Grote Kunstexplosie | Waanders | Singer Laren Expositie gemist | Singer Laren Interview Museumdirecteur Jan Rudolph de Lorm stopt bij Singer Laren | NRC Het verhaal van Anna en William Singer | Singer Laren Youtube Cuban Art Now | Rudolph De Lorm Singer Laren Boek Duitse expressionisten, voorgangers en tijdgenoten | Waanders Boek Kunsthandel Buffa & Zonen 1790-1951, Schoonheid te koop | Waanders Website Bert Kinderdijk | Wandschilderingen Geschiedenis van Jacob en Coba Ritsema | Webmuseum MesdagvanCalcar | Heleen de Jonge-de Leur, conservator Geesje Mesdag in Kortenhoef | Webmuseum MesdagvanCalcar De Mesdag Collectie | Den Haag YouTube | Hendrik Willem Mesdag door Suzanne Veldink De Regenbuitjes van Jacob Ritsema | Webmuseum MesdagvanCalcar Jacob en Coba Ritsema | Terug in Kortenhoef, 27 mei 2004 | Wijdemeerse Webkrant Kunst aan de dijk Kortenhoef in het Oude Kerkje Brasserie Geesje aan de Kortenhoefsedijk Ritsema, Jacoba Johanna (1876-1961) | Huygens Instituut Vaudeville Theater | Singel Amsterdam De Amsterdamse Joffers | Negen virtuoze impressionisten Atelierhuis Klein Lindenhof Laren | Webmuseum MesdagvanCalcar Interview met Jacob Ritsema 1939 | Webmuseum MesdagvanCalcar Kunsthandel Pygmalion | Schilderijen en grafiek van Nederlandse en Franse kunstenaars uit de late 19e eeuw Wally Moes Dorpsvertellingen Virtuele tour: Portugese Synagoge | Joods Cultureel kwartier Twee versierselen voor de torarol | Judaica Index Stolpersteine Monument | Hein Keverweg Laren Boek ‘Ies Bleekrode en zijn 32 Joodse onderduikers’ | Aaldrik Hermans en Leonard Vis 32 Joodse onderduikers in pension ‘De Hoeve’ | Oneindig Noord-Holland Het land van Mauve | J.P. Koenraads Boek Laren en zijn schilders – Kunstenaars rond Hamdorff | Jan P. Koenraads Hein Kever | Interieurs met bloemen, boeren en kinderen Schilderij schuldig landschap, 1972 Armando | Kröller Müller Holocaustmuseum | Joods Cultureel kwartier Amsterdam Boek en podcast ‘De man met de rammelaars’ | Lotte van Gaalen en Heinz Keijser Universum van Max Beckmann | Kunstmuseum Den Haag | Waanders The Refined Image | Aspects of Dutch New Realist Painting, door Koen Nieuwendijk van Galerie Lieve Hemel en John Montgomery Wilson Dutch Art & Modern Life, 1882-1982 | John Montgomery Wilson Tentoonstelling De werelden van Jan Toorop | Singer Laren Out of Office – 150 Kunstschatten uit bedrijven | VBCN Schilderij Appeltjes van Oranje | Bert Kinderdijk Youtube Nieuw velum voor Panorama Mesdag Puttertjes | doorborduren in korte columns over kunst en erfgoed | Claudia Zielman Gouden Gids Toneel Publieksprijs Tim van Athene, een productie van Het Toneelhuis ZT Hollandia Timon van Athene – De ultieme mensenhater, Shakespeare ca. 1607 | Historiek De Shop | Rijnkaai in Antwerpen Jan Ritsema, toonaangevende regisseur binnen het Nederlands en Vlaams theaterlandschap The Bookshop ITA Amsterdam Website Bert Kinderdijk | Atelier Verhalen uit het Raadhuisje | Lord Crackfree | Claudia Zielman Singer Laren | Een unieke combinatie van een gerenommeerd kunstmuseum en een sfeervol theater Singer Laren | Schenken & nalaten De kunst van het krijgen: hoe Museum Singer Laren grote collecties geschonken krijgt | NRC Schilderij Portret van Paul Gabriel tijdens het schilderen, uit 1890 | Jacob Ritsema Noordteater Antwerpen Roger Van Akelijen | De Zwarte Panter Antwerpen Wandel de kunstroute ‘De schilders van Laren & Blaricum’ Kunst aan de Dijk Kortenhoef Verhalen over Kortenhoef van Nescio Schatkamers van de Portugese Synagoge Tentoonstelling Blue Dots | Stedelijk Museum Amsterdam Film AT5 | Stedelijk toont kunst die bij rampen onderaan de reddingslijst stond | Kalfjes van Jacob Ritsema met de tekst; ‘Bezet, 17 mei 1969, Revolutie!’ op de achterkant Bezetting Maagdenhuis in Amsterdam door studenten | Een terugblik in foto’s op de originele actie in 1969 | NRC Schilderij Op het terras | Nola Hatterman | Stedelijk Museum Amsterdam De transraciale persoonlijkheid van Nola Hatterman | ‘Ik ben misschien blank, maar een blanke?’ | Stephan Sanders in De Groene Amsterdammer Column Stephan Sanders NRC | Het vonnis is geveld: Anton de Kom moet weg Boek Nola Hatterman ‘Geen kunst zonder kunnen’ | Waanders Film Nola Hatterman | Man en Kunst | NPO Start Ervaar geel met Olafur Eliasson | Van Gogh Museum Amsterdam Tentoonstelling Geel. Meer dan Van Goghs lievelingskleur | Van Gogh Museum Amsterdam YouTube | How the Yellow Pages Were Accidentally Created |
